A música que nos une no latexo da terra

Máis de tres anos despois, este proxecto capitaneado por Xosé Lois Romero volve con Latexo, un segundo álbum de estudio que nos seus dez temas continúa aquela arela, con adobío de fazaña desafiante, que as movera a emprender o proxecto en 2016: renovar a percusión tradicional galega. Un afán actualizador desde a raíz que chamou mesmo a atención de Baiuca, que no seu EP Misturas se decidía a deconstruír as gravacións do grupo, nunha das colaboracións máis interesantes da nosa música actual. Latexo | Xosé Lois Romero e Aliboria | Raso Estudio | 2020 | Dez pezas | 12 euros O Latexo é, en si mesmo, pura percusión. A da vida, mentres existe. Así, vencellado á existencia, á propia cultura como necesidade, debúllase esta exploración dos ritmos que nos configuraron —e aínda nos configuran— como pobo. "Se a terra latexa, alguén terá que facer de médium para traducir ese latexo en son", afirma Aliboria no discurso promocional que arrodea o novo disco. Esa cerna natural, un sentir en comuñón coa tradición, é o pouso significativo sobre o que se cimenta unha proposta tan orixinal como necesaria, tan propia como universal. Co pulso tribal ben presente, Aliboria aférrase a un xeito "absolutamente salvaxe" (por autodefinición) de acometer a música tradicional: a comparecencia sobria do coro dese voces femininas —no revulsivo contraataque das outrora silenciadas— coa única compaña da percusión tradicional, redeseñada para a ocasión, como require este proxecto único, nun exercicio inédito de reinvención das ferramentas musicais. Para alén dos toques insólitos de pandeiro e achegados, se cadra unha das pezas máis sorprendentes se debulla en "Ana quere pan", con ese retrouso elevado a mantra de aprendizaxe, tan familiar para as iniciadas no mundo da nosa percusión. Cun xogo vocal que raia a brincadeira (presente tamén en "Danza de Lampai"), Aliboria ispe o propio proceso de interpretación, verbalizando ese cántico mental que acompaña nas cabezas das tocadoras un dos ritmos máis básicos na nosa música, que se vai complicando nas variacións a medida que avanza o tema, até chegar aos "pan-quere-ana-pan-quere-roer". Desde a enésima reinterpretación do "Maria Maria", ese himno popularizado por Milton Nascimento, até os batidos alfúfaros da "Rumba e Muiñeira do Castro" ou a atmosfera insomne de "O acougo do colo", Aliboria consegue con mestría resignificar códigos. Unha fórmula que os achega ás sonoridades da música africana, do ancestral, no latexar dos tambores que ligan a humanidade dunha punta a outra do planeta.