O Goberno español propón unha oficialidade parcial do galego, catalán e vasco en 2027 nas institucións comunitarias
A última proposta do Goberno español para convencer aos seus socios comunitarios de que permitan o recoñecemento do galego catalán e vasco como linguas oficiais na Unión Europea (UE) expón a súa oficialidade desde 2027, aínda que cunha implementación parcial, xa que a partir desa data unicamente se traducirían de toda a lexislación comunitaria os regulamentos do Consello e do Parlamento Europeo, o que na última lexislatura supuxo menos de 3% de todos os actos xurídicos.
Así, a oferta sobre a mesa dos estados propón unha modificación do marco lingüístico para ampliar o paraugas ás tres linguas cooficiais a partir de 2027. A reforma incluiría unha "derrogación" inmediata pola que as institucións da UE non estarán obrigadas a redactar todos os seus actos lexislativos nin a publicalos no Diario Oficial da UE en galego, catalán e vasco. Os estados deberán abordar como moi tarde nun prazo de catro anos a revisión da derrogación para decidir se se pon fin á mesma e todo cambio decidirase de novo por unanimidade.
A proposta matiza que este freo non afectará os regulamentos, é dicir, as normas que, a diferenza doutros actos xurídicos como as directivas, son de aplicación directa en toda a UE e non necesitan transposición estatal. Segundo as estatísticas da UE, na última lexislatura, tramitáronse un total de 12.065 actos xurídicos dos que 2,6% (316) foron regulamentos.
Ademais, para superar as reservas dos estados con dúbidas sobre o custo da reforma, o Goberno español engade unha declaración na que afirma que será o Estado español quen asuma todos os custos da oficialidade do galego, catalán e vasco, aínda que non pon polo momento unha cifra do que suporía. Este compromiso figura como un considerando, fronte ao marco actual, que estabelece que a oficialidade corre a cargo das arcas comunitarias.
A falta dun plan detallado de como aplicar na práctica o paso de 24 a 27 linguas oficiais, o Estado español apunta que "nos próximos meses" e "antes de que se aplique o acordo" coordinarase coas institucións da UE para presentar ao Consello Europeo unha proposta dos recursos materiais, técnicos e humanos necesarios para "non aplicar ou reducir gradualmente" a derrogación prevista no regulamento para cada unha das tres linguas.
Precisa unha decisión por unanimidade
O asunto mantense na axenda como punto para "adopción" no Consello de Ministros e Ministras de Asuntos Xerais da UE da terza feira, 27 de maio, aínda que se trata dunha reforma que require a unanimidade dos estados e expón dúbidas legais e financeiras non resoltas para varias delegacións, segundo indicaron distintas fontes diplomáticas.
Neste contexto, o Goberno español presentou ás embaixadas a pasada cuarta feira un documento máis detallado que os que circularon desde que o Estado español presentou a petición por primeira vez en setembro de 2023, coa única petición de modificar o regulamento de linguas para incluír as tres cooficiais no Estado español. Agora, a petición segue sen cultivar os apoios suficientes mais o Goberno español elevou a presión ás capitais, segundo un alto diplomático comunitario, que concede que o asunto é "moi sensíbel" e que transcende as negociacións en Bruxelas.
A unanimidade esixe que ningún estado se pronuncie en contra, mais a abstención de delegacións non impediría que se tomase unha decisión; tampouco é definitivo que se vaia a producir a votación xa que hai marxe para que a axenda se modifique sobre a marcha.
Especificidades
O texto presentado non menciona a idea de empezar pola oficialidade do catalán e deixar para máis tarde a do galego e do vasco, como expuxo o Goberno español nunha fase anterior de negociación, e expón outra forma de progresión: empezar pola tradución de regulamentos desde o 1 de xaneiro de 2017 e deixar para unha revisión posterior, en 2031, se modificar a derrogación sobre o resto de documentación.
Nos primeiros debates a nivel técnico e de embaixadas, a proposta española chocou coa opinión negativa dos servizos xurídicos do Consello Europeo, que expresaron oralmente as súas dúbidas respecto á base xurídica dunha reforma nos termos en que se expón esta, segundo confirmaron fontes comunitarias. Con todo, o ditame negativo do servizo legal non impide unha decisión dos estados.
A falta dunha avaliación de impacto sobre o custo e as implicacións prácticas e legais da reforma que pide o Estado español foi até o de agora un dos principais escollos para os perto dunha decena de estados que expresaron dúbidas nos debates de preparación, incluídos Francia e Italia polo seu impacto financeiro e como deixar claro que será o Estado español quen asuma o custo.
En decembro de 2023, a Comisión Europea ofreceu unha estimación de 132 millóns de euros ao ano (44 millóns por lingua) mais avisou de que era un cálculo moi preliminar baseado unicamente na experiencia previa do gaélico. No caso do gaélico, Irlanda solicitou a súa inclusión en 2005 e foi adoptado en 2007, aínda que non obtivo o seu status pleno até o 1 de xaneiro de 2022 porque Dublín solicitou unha aplicación gradual ante a dificultade de traducir todos os documentos ao idioma.
Tampouco gusta a estados como os bálticos, con minorías de rusa, o risco para abrir a "caixa de Pandora" e que este cambio sente un precedente que lles comprometa despois. A estes medos, o Goberno español insiste nas especificidades do Estado español e as súas linguas cooficiais, recollidas na Constitución desde antes da súa entrada na UE, e de uso tanto no Congreso como no Senado.
Outro argumento de peso é que o Estado español traduciu hai anos os Tratados ás tres linguas cooficiais e que xa traduce ás mesmas moita da súa lexislación, incluído ao traspor normativa comunitaria. Ademais, expón que nunha declaración adxunta á reforma do regulamento o Consello Europeo estabeleza que toda petición futura doutra lingua "será avaliada sobre a base do caso por caso e deberá cumprir criterios estritos", entre eles que sexa historicamente orixinario do estado que o solicita e que o seu status estea recoñecido na Constitución do estado durante polo menos dúas décadas.