Recoñecer o que xa era: onde vivir non sempre significou ter dereitos

Hai debates que, cando se miran de perto, deixan de ser debates e convértense en algo máis directo: a forma en que unha sociedade decide mirar a quen xa forman parte dela. A regularización extraordinaria de persoas migrantes entra de cheo nese terreo. No País Valencià, perto de 100.000 persoas van saír da irregularidade administrativa. Non acaban de chegar nin unha anomalía conxuntural: levan anos aquí, sostendo proxectos de vida nas marxes aos que as empuxa a falta de recoñecemento xurídico. O primeiro que convén facer é apartar o ruído. Porque cada vez que se expón unha medida así, actívanse os mesmos reflexos: "efecto chamada", "colapso", "privilexios". Un repertorio de consignas que simplifica a realidade até deformala. Pero cando unha baixa o volume, o que aparece é moito máis concreto: persoas que viven entre nós, que crían os seus fillos nas escolas públicas, que comparten barrio, que estudan, que traballan, que pagan alugueres e que sosteñen rutinas comúns. A diferenza nunca foi a súa vida, senón o marco que a recoñece –ou que decide non facelo–. Dereitos en igualdade Por iso esta regularización non debería lerse como unha excepción, senón como unha decisión política que corrixe unha incoherencia profunda. Non crea nada novo: ordena o que xa existe. E, sobre todo, rompe cunha lóxica demasiado instalada no noso modelo económico e social, a de tolerar unha bolsa permanente de irregularidade que resulta útil mentres permanece invisíbel. Porque a irregularidade non foi un accidente: foi, en demasiadas ocasións, funcional a un sistema que se beneficiou da vulnerabilidade allea. No País Valencià esta contradición é especialmente evidente. Falamos dunha sociedade diversa, atravesada por traxectorias migratorias que xa forman parte da súa identidade contemporánea. Persoas que non só achegan traballo –que tamén–, senón coñecemento, redes, cultura, arraigamento. Capital humano no sentido máis amplo, que participa da vida social, económica e comunitaria con normalidade, aínda que o marco legal as mantivera nunha posición de provisionalidade constante. Unha sociedade non se sostén só con cifras macroeconómicas: sostense con vínculos, con estabilidade, con recoñecemento. O que cambia agora é algo máis profundo que un trámite administrativo. Cambia a posibilidade de vivir sen medo constante Fronte a isto, os contos non son inocentes. Insistir no "efecto chamada" é ignorar deliberadamente como funcionan estes procesos: non se trata de chegar e ser regularizado, senón de acreditar anos de vida previa aquí. É dicir, de recoñecer unha realidade consolidada, non de incentivala artificialmente. Falar de colapso dos servizos públicos é igualmente falaz: quen accede a esta regularización xa están nas nosas cidades, xa acoden aos centros de saúde, xa forman parte do sistema educativo. Non hai irrupción, hai recoñecemento. O que cambia agora é algo máis profundo que un trámite administrativo. Cambia a posibilidade de vivir sen medo constante. De asinar un contrato sen depender de intermediarios, de cotizar en condicións, de acceder a dereitos en igualdade, de proxectar unha vida sen estar permanentemente ao bordo. E iso non é un privilexio: é a base mínima de calquera sociedade que se queira chamar democrática. Unha sociedade máis forte Quizais por iso incomoda tanto. Porque obriga a confrontar unha contradición estrutural: a de necesitar estas persoas en todos os planos –económico, social, demográfico, cultural– e, ao mesmo tempo, aceptar durante anos a súa exclusión parcial. Esa tensión non é sostíbel sen erosionar a cohesión social. E a cohesión non se constrúe sinalando nin expulsando, senón recoñecendo e integrando. A conclusión é bastante clara, no Estado e no País Valencià, porque calquera territorio real non é homoxéneo nin fechado, senón plural e en constante construción. É un país feito de traxectorias diversas que hoxe comparten espazo, dereitos aspirados e responsabilidades asumidas. Negar esa realidade non a fai desaparecer, só a converte en máis inxusta. Esta regularización non vai só de papeis. Vai de asumir, por fin, que esas persoas nunca estiveron fóra. Que estaban dentro, aínda que o sistema se empeñara en non nomealas do todo. E que recoñecelo non debilita a sociedade, senón que a fai máis decente, máis coherente e, tamén, máis forte. Porque unha democracia non se mide só polas súas leis, senón por quen decide deixar dentro delas ou á marxe delas. E hoxe, aínda que chegue tarde, ensánchase un pouco ese nós.