E se non todo fosen malas noticias con Trump?

Xa pasou un mes desde que Donald Trump tomou oficialmente o control da Casa Branca. Un mes de discursos altisonantes en busca de titulares rimbombantes, ameazas contra aliados históricos e viraxes agresivas en termos do posicionamento xeopolítico estadounidense no taboleiro global. Neste primeiro mes, os trazos de política exterior do republicano aseméllanse aos do pintor e escultor italiano Umberto Boccioni. Como en A cidade que ascende, o republicano expresa, a través de pinceladas caóticas que desgarran as nocións mínimas de orde e xerarquía, a súa forma particular de abordar os grandes asuntos internacionais. Existe un consenso e un relato dominante sobre os efectos negativos de Trump para a política internacional. Dita visión ten raíces reais e fundamentadas. O vello continente Promover en público a limpeza étnica en Gaza nunha conferencia de prensa xunto ao primeiro ministro israelí, Benjamín Netanyahu; ameazar con "arrasar" Irán, ou promover a anexión de Grenlandia e a recolonización da canle de Panamá son movementos que, sen dúbida, xeran unha tensión xeopolítica crecente e intensifican o panorama xa conflitivo do escenario internacional. O mal denominado "vello continente" choca coa realidade de ser unha periferia de Asia Con todo, unha mirada contraintuitiva permite observar que non todo é tan malo como parece, sen que iso implique un respaldo ao comportamento do magnate estadounidense. No que expresa e revela cada paso que dá é onde está o importante. O caso das incipientes conversas entre Moscova e Washington para relanzar as relacións bilaterais e acordar unha solución definitiva ao conflito en Ucraína é unha mostra manifesta disto. A humillación propinada a Zelenski e a exclusión planificada do bloque europeo, cristalizada na reunión en Riad entre Marco Rubio, secretario de Estado dos EUA, e Serguéi Lavrov, chanceler da Federación Rusa, puxeron de manifesto a fatalidade xeopolítica europea: o mal denominado "vello continente" choca coa realidade de ser unha periferia de Asia, cuxa escaseza de recursos naturais, poder demográfico e capacidade militar impídenlle ser un polo con influencia para conservar un lugar propio no medio da reorganización multipolar de poderes mundial. A vinganza da xeografía, título da influente obra do estadounidense Robert D. Kaplan, fíxose presente para castigar a UE, profundando no seu status de irrelevancia xeopolítica. Desde a perspectiva do Sur Global, unha Europa debilitada é ben recibida como unha especie de retribución simbólica logo de séculos de colonialismo e escravitude. Como escribiu Eric William na súa obra Capitalismo e escravitude: "Foi o capital acumulado polo tráfico das Antillas o que financiou a James Watt e a máquina de vapor". O Sur Global O sangue do Sur Global fixo de Europa a gran potencia reitora dos asuntos globais durante os últimos cinco séculos. E o que agora mesmo está en crise é esa posición de dominio conquistada sobre a base da espoliación ultramarina. Aínda que obviamente Trump non persegue o sometemento do bloque comunitario con este obxectivo de reparación, as súas consecuencias non escapan destas consideracións históricas. Cunha carga e unha natureza diametralmente oposta, algo similar ocorre coa rexión latinoamericana e caribeña. A ameaza de retomar a canle de Panamá e os ataques diplomáticos –e eventualmente comerciais– a México son sinais incuestionábeis dun enfoque político agresivo con trazos neocoloniais. Con todo, un Washington máis agresivo e intervencionista está a ter como efecto positivo que a rexión, progresivamente, esperte do seu amplo letargo, caracterizado pola desatención estrutural á dinámica integracionista. Durante anos, os países suramericanos descoidaron mecanismos como a Celac, e non se non mobilizaron decididamente cara á necesaria reactivación de Unasur, o que agravou a xa preocupante debilidade xeopolítica do continente. Pero Trump, coa súa actualización do Big stick de Theodore Roosevelt, está a permitir que sentimentos de cohesión e solidariedade latinoamericana volvan emerxer, abrindo posíbeis camiño para volver con forza á axenda da integración. Máis aló do seu implícito perigo, Trump está, quizais sen propoñerllo directamente, socavando o imaxinario supostamente benévolo do imperio, que quedou ao descuberto: a súa diplomacia, a súa política económica e a súa visión do mundo están ao servizo do seu proxecto de dominación internacional. O republicano estallo berrando ao mundo, que parece aínda non asimilar do todo o balde de auga fría de realismo xeopolítico.