O feche da Usaid desata "o caos e a incerteza" en medios de todo o planeta

“A única independencia real é que aos medios nos financie quen nos le ou escoita”, sentenciou a sexta feira a Nós Diario Alfonso Bauluz, presidente de Reporteiros Sen Fronteiras (RSF) no Estado español. “Esa é a miña visión xeral, con independencia de se os Estados Unidos (EUA) supoñen 50%, 60%, ou a través dunha ONG mesmo máis, do funcionamento dun medio exiliado en non sei onde”, indica. Despois de que Donald Trump, presidente estadounidense, decretara a conxelación da axuda exterior, o foco centrouse na Axencia dos EUA para o Desenvolvemento Internacional (Usaid), unha “organización criminal” segundo Marco Rubio, o novo Secretario de Estado, que anunciou que “estamos a fechala”. Desde ese momento, RSF trasladou que medios e organizacións de todo o mundo que dependen dos fondos do país americano lle comunicaron a “confusión, o caos e a incerteza” que xerou a decisión. O grupo recuperou unha nota da Usaid que aseguraba que, só en 2023, financiou en máis de 30 estados 6.200 xornalistas, 707 medios privados e “279 organizacións da sociedade civil dedicadas a fortalecer o xornalismo independente”. Para este ano estaban previstos 256 millóns de euros, que o Congreso aprobou para apoiar os “medios independentes e o libre fluxo de información”. “Mira ti que os independentes eran aos que lles pagaba un Goberno estranxeiro”, sinala o xornalista Pascual Serrano a este diario, e incidiu en como no “discurso neoliberal os medios independentes eran os que dependían do Goberno dos EUA e dos cartos da Usaid”, facendo énfase en que “segundo eles a liberdade de expresión, a liberdade de prensa, quería dicir que me pagase o Goberno dos EUA”. Tamén cuestiona “os que até o de agora dicían que eran independentes fronte aos outros medios que non eran independentes porque eran públicos ou porque estaban noutra onda”. “Se che paga unha sociedade pública entón serves á cidadanía”, resolve. A Usaid, apenas unha das vías a través das que se financian xornais ou organizacións de medios no exterior, conta cun amplo abano de programas que achegan fondos a iniciativas contra o VIH, de gobernación, axuda humanitaria ou promoción da diversidade. Precisamente estes últimos foron os máis criticados por Trump e o seu equipo, que os considera parte da axenda do Partido Demócrata. “Tradicionalmente díxose que a política exterior norteamericana obedecía os seus intereses, mais, tal e como estamos a ver a nova política exterior estadounidense, semella que todo o anterior ía contra os intereses dos EUA”, apunta Bauluz, que explica que “non sabemos se os primeiros sorprendidos son os cubanos anticastristas, os venezolanos antibolivarianos ou os nicaraguanos”, antes de inquirir até que punto sería boa a desaparición “dos medios críticos” con quen “persegue o libre exercicio do xornalismo, e telos de todas as cores, desde [Najib] Bukele a Daniel Ortega”. Serrano relata como, máis alá de que ese investimento “axude a limpar ou sanear a imaxe dos Estados Unidos”, dedícase a “actuar ou conspirar contra todo o que non lle gusta aos EUA”, e “isto é moito máis grave porque pode formar parte de auténticas estratexias de conspiración, de derrocamento contra gobernos que poden ser lexítimos ou non, pero en calquera caso non teñen que decidilo nin os EUA nin os seus cartos”. Ao respecto, debulla a “capacidade mediática da Usaid” co fin de, no interior dos países, “fomentar ou instigar unha mobilización ou un disturbio”, e no exterior vender a “imaxe de que a xente se está a sublevar”. Asemade, Bauluz pormenoriza como, desde 1949, está prohibido nos EUA que “o Estado invista en propaganda dirixida aos estadounidenses”, pero por internet “iso é inviábel”. Tamén abunda en como na invasión de Iraq “o diñeiro que investía en propaganda nos medios iraquís” se traducía en novas recollidas polas axencias internacionais “que alcanzaban o público estadounidense”. No contexto das críticas á Usaid, a contorna de Trump non mencionou os medios ucraínos –9 de cada 10 téñena como principal patrocinadora–, así como organizacións e xornalistas en Belarús, Irán, Cuba, Colombia, Myanmar, Afganistán ou o continente africano que financia, senón á axencia AP ou Politico, que defenderon que os pagos millonarios son por subscricións. Elon Musk, do seu equipo, acusou a BBC de recibir fondos da Usaid, ao que contestou a canle puntualizando que eran para BBC Media Action, unha fundación separada. En todo caso, estas estratexias, enmarcadas no 'poder brando', son utilizadas por todos os estados “de acordo ás súas capacidades económicas”, matiza Bauluz, mencionando Marrocos ou Turquía, que, “como o consideran moi importante fano moi ben”, ou Rusia, cunha “habilidade absolutamente clarificadora de RT ou Sputnik como elementos para difundir a súa mensaxe”, e que contan cunhas cantidades “bastante máis grandes” que as cifras “ridículas” que a Unión Europea (UE) puxo sobre a mesa para contrarrestala. Ou a retirada ou un cambio de prisma na súa influencia Sobre as implicacións da decisión para a influencia dos EUA no mundo, o presidente de RSF afirma que “ten moito máis impacto o cine que a prensa, e eu creo que iso o captaron moi ben”. Entrementres, Serrano abre a porta a que Washington caera en que “xa non pode e non quere” asumir “o liderado mundial político ideolóxico”, aceptando que “con todo o que temos xa nos EUA como para enriba quere estar controlando a sociedade civil de Xeorxia, de Venezuela, de Cuba, de Ucraína”. O certo é que a diminución drástica da axuda exterior dos EUA obríganos a renunciar a ferramentas que se gaban de "independentes" como o Proxecto de Denuncia da Corrupción e o Crime Organizado, a rede de medios de investigación máis grande do mundo e responsábel da publicación dos ‘Papeis de Panamá’, con socios como The New York Times, The Guardian, Der Spiegel ou Le Monde. Esta independencia foi posta en dúbida a finais do pasado ano por unha investigación que concluíu que o seu financiamento inicial e a metade dos seus orzamentos chegaron de Washington, que “ten o poder de vetar a designación de persoal clave na ONG”, que “non pode investigar os EUA co diñeiro que lle paga”, ao tempo que “certo financiamento se dirixe a países inimigos da diplomacia estadounidense”.