Dr. Vargas e Mr. Llosa

O recente pasamento do escritor peruano Mario Vargas Llosa remexeu no Perú pantasmas do pasado. "Ninguén é profeta na súa terra" pode ser un bo epitafio para a biografía de Vargas Llosa no Perú. Seguindo con citas bíblicas, é máis doado que un camelo pase polo ollo dunha agulla que que un rico entre no reino dos ceos. O desterro, o exilio foi de certo un xeito de vida, a única saída para manter a vida, entre intelectuais, políticos e xente comprometida ao longo da historia. O século XX está inzado deses desterros en Latinoamérica e especialmente no Perú con gobernos militares como o de Odría (1950-1956), que mantivo o político e fundador da Alianza Popular Revolucionaria Americana (APRA), Haya de la Torre, cinco anos sitiado na embaixada de Colombia en Lima. Vargas Llosa dá conta deste feito na súa novela Conversaciones en La Catedral. O exilio tamén serviu para "reformar" mentes, condutas, ideoloxías e volver a xente "práctica" e "realista". Velaí o exemplo do ex presidente venezolano (1959-1964) Rómulo Betancourt, exiliado en Costa Rica da ditadura de Juan Vicente Gómez, e fundador do Partido Comunista de Costa Rica, ademais de membro do seu Buró Político (1931). Betancourt será, anos despois, unha das cabezas visíbeis do anticomunismo, chegando a crear o termo castrocomunismo e obrando como látego do goberno estadounidense de herexes comunistas en Latinoamérica. Vargas Llosa tamén foi froito do seu tempo na loita entre o "ben" e o "mal". Recentemente na Arxentina, co gallo do seu pasamento, escribían sobre a elección que no seu momento fixo o escritor peruano entre ser "un escritor latinoamericano comprometido" ou un "vello de merda". Todos sabemos da elección; a súa vida persoal, nos seus derradeiros anos de vida, non lle axudou moito e foi unha carga pesada para el. Malia ser un imán para todas as ideas reaccionarias, atrapalladas, cavernícolas e retrógradas do mundo, estou certo de que Vargas Llosa nin era superficial nin moito menos gustaba do mundo idiota que lle tocou vivir nos derradeiros anos en Madrid. Carreira política Pero don Mario, con toda a súa sabedoría verbo da literatura francesa, do liberalismo de Isaiah Berlin e Jean-François Ravel, era un inxenuo. Non hai máis que ver as súas disparatadas compañas e a profunda impresión que deixou entre os peruanos cando, elección tras elección, apoiaba sempre o peor dos candidatos; chegou un momento no cal os electores descualificaban un candidato polo simple feito de ser recomendado polo premio Nobel. Con motivo da súa morte, e unha vez escritas todas as loas á súa literatura, a da primeira época, porque a segunda distaba moito en calidade, os peruanos fixeron un reconto dos seus desatinos políticos con respecto ao seu país. En opinión dos peruanos, o mellor que lle pasou en política a Mario Vargas Llosa foi perder a elección presidencial contra o descoñecido Alberto Fujimori. A guerra civil que sufría Perú nese intre quedáballe grande ao entendido en Flaubert e, xa non digamos, á manda de "xente branca" que o acompañaba na súa opción política Movimiento Libertad. Unha vez perdidas as eleccións, a súa principal táctica política contra o goberno de Fujimori foi exercer de hater adolescente, doído e malencarado, sen ningunha clase de alternativa política. Cando Fujimori fuxiu cara ao Xapón, é Vargas Llosa quen coroa Toledo. O Nobel aplaude a marcha de Fujimori e, unha vez no poder Toledo e convocadas unhas novas eleccións, apoia incondicionalmente a Humala quen, co seu discurso lexitimando a xustiza social de Velasco Alvarado, incluso de Chávez, contou co apoio do escritor, só por ser antifujimorista. Unha vez que Humala é presidente –isto doeu aos peruanos–, Vargas Llosa marchou vivir a Madrid con cidadanía española. Máis tarde virían as notas na revista Hola e as comparecencias en Masterchef celebrity para apoiar a filla da súa parella sentimental. Rebordado o vaso da estulticia do "famoseo", dunha vida de sombras, voltou a Lima para morrer coma os elefantes. Con el fica a imaxe do compromiso cunhas ideas políticas erráticas, propias dun catedrático de teoría política que nunca saíu da súa biblioteca, e a realidade dun Perú ancorado na pobreza e na emigración en masa dos seus cidadáns que aínda agardan tempos mellores e contan cun merecido Nobel.