A ditadura birmana confisca a axuda e bombardea a resistencia tras o peor sismo nun século

Antes dos terremotos da sexta feira con epicentro nas inmediacións de Mandalay, a segunda cidade máis poboada de Myanmar con case un millón de residentes, arredor de 20 millóns de persoas, un terzo da poboación, precisaba axuda humanitaria e máis de tres millóns tiveran que fuxir das súas casas no contexto da guerra civil. Agora, a crise está a alcanzar un novo tope, e como mínimo 2.719 persoas perderon a vida por mor do sismo, 4.521 resultaron feridas e 441 foron notificadas como desaparecidas, sinalou a terza feira a Xunta Militar. En todo caso, prevese que a cifra final de falecementos sexa maior logo duns sismos –o máis importante de magnitude 7,7 e o máis forte no país desde 1912– que arrasaron edificios residenciais, escolas, mosteiros budistas, mesquitas, estradas, pontes e como pouco un encoro. O Servizo Xeolóxico dos Estados Unidos indicou que a súa estimación apunta que o díxito definitivo podería superar os 10.000 óbitos. No lugar, “escasean os refuxios, a auga potábel e os medicamentos”, e “a xente nas zonas afectadas pasou a noite á intemperie porque non hai electricidade nin auga corrente”, informou desde Yangon, a cidade máis importante do país e capital até 2005, Marcoluigi Corsi, da Oficina da Organización das Nacións Unidas (ONU) para a Coordinación de Asuntos Humanitarios. A auga, o máis urxente Pola súa parte, Julia Rees, representante adxunta do Fondo da ONU para a Infancia (Unicef), incidiu en que “a necesidade máis urxente é a auga, hai moitísima calor alí fóra” e “as canalizacións de auga e os tanques sépticos racharon”. Ao tempo, a Organización Mundial da Saúde (OMS) declarou unha “emerxencia de alto nivel” e reportou que os centros hospitalarios están saturados á vez que as subministracións médicas se están a esgotar. Á outra beira do río Irawadi, no que se localiza Mandalay, está Sagaing, como Mandalay a uns 17 km do epicentro. 70% da cidade, de máis de 300.000 persoas, está destruída, trasladou a Cruz Vermella birmana. Mapa do sueste de Asia centrado en Myanmar, inmersa nunha guerra civil desde 2021. (Mapa: Nós Diario) A pesar diso, medios internacionais reportaron a terza feira que os equipos de emerxencia non chegaran, citando unha residente, Aye Moe, que denunciou que o cheiro dos cadáveres en descomposición –as temperaturas máximas rozan os 40 ºC– está a espallarse até un punto “indescritíbel”. “Teñen que enterrar a xente con 10 corpos por tumba”, e “cando non hai espazo dabondo alí teñen que levalos a Mandalay para incineralos, mais tampouco hai fornos suficientes alí”, detallou, ratificando que “todo se está a xestionar de forma autosuficiente”. Amais dos danos en estradas, pontes e as “comunicacións inestábeis”, as “complexidades relacionadas con conflitos” completan os “obstáculos significativos” enumerados pola OMS para enfrontar a situación. Aínda que a Forza de Defensa do Pobo (PDF), a póla armada do Goberno de Unidade Nacional no exilio, anunciou despois dos sismos un cesamento do fogo unilateral para facilitar as operacións de rescate, o Executivo no exilio puido confirmar unha ducia de ataques aéreos e de artillaría por parte dos militares en distintos puntos do país, entre eles na rexión de Mandalay, e a Unión Nacional Karen transmitiu que a Xunta Militar “continúa realizando ataques aéreos contra zonas civís”. Asemade, dúas doutoras acusaron desde Australia o Tatmadaw, o Exército do país, de dificultar a distribución de axuda humanitaria. Tom Andrews, relator da ONU para Myanmar, afirmou que hai “informes consistentes de que a axuda está a ser bloqueada”, así como dos ataques aéreos, e subliñou que os militares terían que “deixar de matar xente e concentrarse en salvala”. A axuda, bloqueada “A maioría” da axuda humanitaria “non chegou a quen o precisa”, e “nalgunhas zonas de Mandalay a axuda non chegou”, asegurou a doutora Nang Win, en contacto coas súas colegas na zona, que pormenorizou ao xornal The Guardian que a “Xunta Militar confiscouna”. Nesa liña, abundou en que un médico da área tivo que asinar que recibiu 925 euros de axuda nun paquete que só contiña unha décima parte. Con moita probabilidade, explicou, o resto rematará nun mercado negro para que as persoas damnificadas estean obrigadas a acudir alí e mercar o que precisen. Outro médico, Tun Aung Shwe, que representa o Goberno no exilio en Australia, remarcou que “fóra das principais cidades o Exército xa está a verificar e logo trata de bloquear o fluxo de axuda”, aseverando que o acceso de equipos de rescate a áreas como Sagaing está a ser bloqueado. Isto, xunto ás amplas rexións do país que ficaron sen electricidade e servizos de telefonía, dificulta coñecer polo de agora a magnitude real do acontecido, nun movemento tectónico cuxos efectos máis severos se estenderon nunha faixa de 400 km. A guerra civil instálase en Myanmar dous anos despois do golpe de Estado Múltiples países aprestáronse a enviar axuda humanitaria ou equipos de rescate, como é o caso da China, a India, Vietnam, Rusia, Singapur, Indonesia, Filipinas e Tailandia, que tamén sufriu os efectos do movemento de terra, que deixou 20 mortes no territorio. Ademais, o Xapón enviou un grupo para avaliar as necesidades antes de desprazar un continxente de equipos de emerxencia, e Nova Zelandia, o Reino Unido, Malaisia, Corea do Sur e os Estados Unidos comprometéronse a remitir axuda humanitaria ou fondos. Máis de 6.000 civís foron asasinados desde o golpe de Estado militar A guerra civil desatouse en 2021 cando os militares deron un golpe de Estado e depuxeron os membros civís do Gabinete, incluída a súa líder de facto, Aung San Suu Kyi, que se impuxo nas eleccións de 2015 e 2020 no contexto da transición democrática no país. Máis alá da creación da PDF, o groso da resistencia está composto por múltiples grupos soberanistas, con décadas de loita armada ás costas e que incluso chegan a producir as súas propias armas. En última instancia, a súa ofensiva reduciu o control dos militares a apenas 50% do territorio, unha cifra que algunhas fontes reducen a menos de 30%, perdendo o control da inmensa maioría das áreas fronteirizas mais retendo as cidades máis importantes do país, cada día máis cercadas. Nese sentido, a PDF estabeleceu posicións a 20 km de Mandalay, e unha das agrupacións nacionalistas, a Forza de Defensa das Nacionalidades Karenni, fíxoo a 85 km da capital, Naypyidaw. Desde o golpe de Estado, aproximadamente 2.000 persoas foron asasinadas baixo custodia das tropas, 365 con disparos na cabeza e 215 queimadas vivas, constatou a ONU, que elevou a máis de 6.000 as mortes de civís no conflito, responsabilizando o Tatmadaw de "ataques indiscriminados" contra os civís. En novembro de 2024, a Fiscalía do Tribunal Penal Internacional solicitou unha orde de arresto contra Min Aung Hlaing, o xeneral que encabeza a Xunta Militar, culpado de crimes contra a humanidade no xenocidio contra o pobo rohingya en 2017, cando Aung San Suu Kyi, premio Nobel da Paz, lideraba de facto o país.