Cifras opacas e presións: quen paga o rearmamento?

No cume da OTAN celebrado os días 24 e 25 de xuño de 2025 na Haia, os líderes da Alianza acordaron establecer como novo obxectivo de gasto en defensa o 5% do PIB, tal e como reclamaba desde hai tempo o presidente dos Estados Unidos, Donald Trump. Segundo indicaron varios mandatarios, non haberá excepcións a este compromiso, a pesar das reticencias de España, que sostén que cumprirá cos requirimentos militares sen alcanzar esa porcentaxe de gasto. A proposta de Trump foi apoiada polo secretario xeral da OTAN, Mark Rutte, quen destacou que se debe manter a unidade arredor deste novo limiar de gasto e que todos os países teñen os mesmos compromisos e deben estar igualmente aliñados co mesmo obxectivo común. Reacción de Pedro Sánchez Porén, antes incluso do inicio da cume, o presidente do Goberno español, Pedro Sánchez, anunciou un acordo coa OTAN que permite a España manter o seu gasto en defensa nun 2,1% do PIB, en lugar do 5% inicialmente previsto. Unha porcentaxe, que só para termos unha idea do que supón, aínda non se conseguiu en ámbitos esenciais do Estado de benestar como o ensino. Segundo Sánchez, un aumento ao 5% suporía sacrificios sociais excesivos, como eliminar axudas sociais, recortar pensións ou aumentar significativamente os impostos. Asumir o 5% implicaría aumentar o gasto actual de 33.000 a 80.000 millóns de euros poñendo en risco sectores esenciais así como a estabilidade económica do país. Así, Pedro Sánchez, subliñou que destinar ese nivel de gasto sería incompatible co mantemento do Estado de benestar e que para evitalo, conseguira un novo acordo que lle permitiría acadar os compromisos atlantistas pero cunha senda de gasto diferente. É dicir, que se comprometería a cumprir os obxectivos militares fixados no seo da OTAN pero cun 2,1% do PIB. Compromisos opacos Neste contexto, o que non se está cuestionando é o incremento das capacidades senón como se vai financiar. O problema de fondo é que o debate público permanece secuestrado baixo unha lóxica simplista: máis gasto equivale a máis seguridade. Esta ecuación, asumida sen cuestionamento pola maioría dos discursos oficiais, evita interrogar se España afronta ameazas militares convencionais que xustifiquen tales incrementos, ou se, pola contra, está a responder de forma automática a dinámicas impostas desde Washington e Bruxelas. O argumento do reforzo defensivo apenas se acompaña dunha reflexión seria sobre o custo de oportunidade: que outras necesidades sociais, económicas ou ambientais están quedando subordinadas? O problema de fondo é que o debate público permanece secuestrado baixo unha lóxica simplista: máis gasto equivale a máis seguridade España, como outros aliados europeos, acepta como dogma incuestionable a pertenza á OTAN, pero renuncia a unha verdadeira política de defensa soberana, reflexiva e adaptada ao seu propio contexto xeoestratéxico. Nun mundo onde as ameazas son crecentemente híbridas, transversais e imprevisibles –cambio climático, ciberataques, pandemias, ou o control das rutas comerciais–, o reforzo de capacidades convencionais de corte clásico parece máis un reflexo da inercia da Guerra Fría ca unha resposta adaptada á realidade. Ademais, cómpre subliñar o escaso debate sobre a progresiva dependencia tecnolóxica e estratéxica de España respecto do complexo industrial-militar dos EUA, que concentra o fornecemento dos principais sistemas de armamento, loxística e interoperabilidade da OTAN. A suposta autonomía estratéxica europea continúa sendo, na práctica, unha promesa retórica sen tradución efectiva. A este panorama engádese a opacidade dos compromisos asumidos, confidenciais. Os gobernos presentan cifras de gasto que inclúen conceptos moi diversos –desde investigación tecnolóxica a ciberseguridade– sen que exista un marco transparente que permita á cidadanía avaliar con rigor cal é o esforzo real que se está facendo en armamento puro e duro. Así mesmo, o recurso a créditos extraordinarios e orzamentos plurianuais permite eludir o debate parlamentario directo, afastando o control democrático sobre decisións de profundo calado económico e estratéxico. Con todo, o debate estratéxico de fondo continúa ausente: ata cando se vai asumir sen revisión o mandato da OTAN? Máis alá das cifras e do financiamento e os anuncios grandilocuentes de corte marketiniano, o verdadeiro debate –o que case ninguén quere abrir– é o da soberanía estratéxica real, a redefinición dos intereses nacionais e a responsabilidade política de decidir que tipo de seguridade e que tipo de país queremos ser no escenario global do século XXI.