Crise na pesca da lamprea: as vendas nas lonxas galegas baixaron 81% en tres anos

A presenza de lampreas nos ríos galegos –nomeadamente no Miño e o Ulla– leva tres anos á baixa. Os pescadores que traballan tanto nas 28 pesqueiras do Ulla coma nos valeiros alertan dun descenso “de máis de 50%” nos últimos tres anos. Así o corrobora en conversa con Nós Diario Antonio Pesado, presidente da Asociación de Naseiros (Valeiros) da Confraría de Carril, en Vilagarcía (O Salnés). O certo é que as estimacións do sector son peores se acudimos ás cifras oficiais da Consellaría do Mar, pois as vendas nas lonxas do país recollen unha caída entre 2022 e 2024 de máis de 80%. No ano 2022 chegaron ás lonxas galegas 11.454,80 quilos de lamprea, que alcanzaron un valor de venda de 448.421,98 euros, cun prezo medio de 39,15 euros por quilo. O primeiro grande esborralle para o sector da lamprea na Galiza chegou en 2023, cando baixaron á metade os quilos vendidos de lamprea, até os 5.388, cun valor de venda de 276.672,40 euros e un prezo medio que, porén, debido tamén á escaseza, ascendeu a 51,35 euros por quilo. Percebeiros opóñense ao novo Plan de explotación da Xunta da Galiza: "Traballar nestas condicións é imposíbel" O ano pasado continuou a caída en picado das capturas e nas lonxas só se venderon 2.143,80 quilos de lamprea, cun valor de venda de 127.679,48 euros. A falta de produto abondo para cubrir a demanda volveu elevar o seu prezo no mercado até unha media de 59,56 quilos, aínda que os pescadores destacan que nos dous últimos anos o quilo chegou a pagarse en lonxa a 150 euros. Esta pasada segunda feira comezou a campaña de pesca da lamprea nas 28 pesqueiras operativas no río Ulla, que irán abrindo de forma progresiva nas próximas semanas. A primeira será a de Areas –na parroquia de Herbón, en Padrón (O Sar)–, e até maio irán abrindo o resto das zonas á pesca da lamprea, mais Antonio Pesado advirte de que as expectativas deste ano tampouco son boas: "En Carril e Rianxo (O Barbanza) estamos autorizados 13 barcos, pero moitos xa non veñen porque non dá”. Un ano da crise dos pellets na Galiza: a contaminación por microplásticos segue a ser "un desafío urxente" Naseiros nos 14 valeiros con permiso Ás tradicionais pesqueiras no río Ulla –este ano son 28, segundo os datos facilitados pola Consellaría de Medio Ambiente– súmanse 14 'valeiros' con permiso, dos que 8 son da Confraría de Pescadores de Carril e 5, da de Rianxo. Antonio Pesado é un dos autorizados un ano máis para a tempada que comeza nuns días, polo que a súa nasa volverá ao tramo que discorre entre a Ponte de Santiago, en Padrón, e a desembocadura do río. Leva toda unha vida na pesca de varias artes e especies, e tamén súa muller e mais os seus fillos traballan no mar. Aprendeu a pesca da lamprea con nasa do seu avó con só 12 anos; agora ten 60. “Eu ensinei aos meus fillos”, salienta. O segredo, di, está na rede e os aparellos, e en reforzalos nas zonas de riada máis perigosas. “É duro, pero lévase ben”, matiza. A pesca da lamprea foi sempre abondosa “até hai tres anos”, explica, e en 2024, “nos últimos días de permiso, alá polo mes de abril", sacaron "20 ou 30, pero nada máis; hai tres anos que non vemos desovar nin larvas”. No sector atribúen ao cambio climático, pola escaseza de choiva, este descenso no número de exemplares de lamprea, mais Pesado tamén fala de verteduras de industrias "coma as de Cobre San Rafael", alegando que “non hai control da industria e das verteduras, e se non coidamos os nosos recursos naturais despois pasan estas cousas”. Afirma que “está pasando con todo o marisco en xeral, tamén na ría, onde xa hai denuncias por contaminación, e iso pon en perigo milleiros de postos de traballo de quen vivimos disto”, denuncia. A investigación, paralizada Manuel Ángel Pombal exerce como profesor de Bioloxía Celular no Departamento de Bioloxía Funcional e Ciencias da Saúde da Universidade de Vigo (UVigo). É neurocientífico e leva desde 1988 estudando o sistema nervioso e visual das lampreas. A investigación con estes moradores dos ríos está a dar moitos froitos, porque “é un animal moi interesante, sobre todo desde o punto de vista evolutivo”, asegura, en conversa con este xornal. As verteduras ás rías galegas aumentaron 20% nos últimos cinco anos: "Preocúpanos que as administracións non atallen este problema" A escaseza de lamprea nos ríos galegos dos últimos tres anos tamén está a afectar as súas investigacións. "Levamos tres anos sen poder facer unha fecundación artificial para conseguir embrións porque non podemos conseguir adultos reprodutores”, lamenta o profesor, que apunta a este contratempo como a causa de que se tivese que paralizar esta fase da investigación. Trátase, apunta Pombal, dun “problema moi serio”, e as expectativas para este ano “non son boas” tampouco. Precisarían entre 60 e 80 pos metamórficos, “e de momento temos 0”, advirte. As investigacións que se levan a cabo tanto na UVigo como na Universidade de Santiago de Compostela (USC) –as dúas únicas liñas abertas na Galiza neste ámbito– con lampreas son punteiras e están a dar moi bos resultados. “Facemos investigación básica, pero algún día os resultados poderían extrapolarse a outros vertebrados e tamén a humanos”, di Pombal. As lampreas son capaces de rexenerar a súa propia medula espiñal, tal e como están probando na USC, coa importancia que iso podería ter nun futuro para as persoas con lesións medulares. O problema é que a escaseza de lampreas nos ríos galegos nos últimos tres anos pon en perigo estas investigacións. Persoal investigador urxe a actuar "antes de que se extinga" a lamprea A situación de escaseza da lamprea na Galiza comeza a ser xa “alarmante”, segundo destacan tanto profesionais da pesca como o persoal investigador que utiliza estes animais como base de proxectos punteiros no ámbito da neurociencia. Manuel Ángel Pombal asegura que “habería que facer algo agora que aínda non se extinguiu”, antes de que sexa demasiado tarde. Tamén o sector pesqueiro demanda medidas de futuro para reverter a situación actual. Porén, polo de agora, "non se coñece iniciativa ningunha da Xunta da Galiza sobre este asunto", denuncian, se ben desde a UVigo Pombal presenta unha posíbel solución. “Poderíase probar, en colaboración coa Administración, a posibilidade de facer unha fecundación artificial a grande escala e liberar larvas ao medio” para así contribuír á súa pervivencia, asegura. A súa proposta é factíbel, pois "cunha parella reprodutora de lampreas poderían obter en catro bandexas no laboratorio miles de embrións fecundados artificialmente, polo que, levado á grande escala, “poderiamos probar a liberar larvas despois da eclosión nalgún regato de forma controlada”. Pombal explica que no medio natural a posibilidade de que se fecunden esas larvas é de apenas 10%, mais a experiencia no seu laboratorio eleva esta porcentaxe até máis de 90%, afirma. Na UVigo dispoñen tamén de incubadoras adaptadas aos ovos de lamprea, “pero levamos tres anos sen conseguir embrións e temos iso paralizado”, lamenta o investigador.