Un subsistema eléctrico galego?

Pasou un mes dende o apagamento. Ate o de agora imos sabendo a quen desconectou primeiro o sistema para protexerse ante unha sobretensión na rede: un total de 2,2 xigawats (máis de 10% do que se estaba consumindo) en 20 segundos en puntos de Granada, Badaxoz e Sevilla. Despois disto seguiu unha sucesión de desconexións de máis puntos do sistema para seguirse protexendo, que rematou cunha caída ao cero enerxético. Segue pendente de resposta saber que o produciu exactamente máis alá dunha sobretensión técnica e se puido haber intencionalidade nas actuacións que o provocaron, mais isto último posiblemente nunca se saberá. Ate o de agora o apagamento deu pé a certa discusión sobre as tecnoloxías. Mais isto non vai de tecnoloxías. De novo cuestionar se ten sentido pretender un sistema eléctrico case na totalidade renovable e desconectarnos do uso de combustibles fósiles como o gas natural e asumir o peche das plantas nucleares que están cumprindo xa os 40 anos de vida útil fixada. Foi o momento de escoitar as defensas do sector nuclear, autopropostos como garantes do sistema eléctrico e do "isto non tería pasado se...", que reclaman poder alongar a vida útil das plantas dos 40 aos 60 e ate aos 80 anos e que se lles baixe a tributación estatal e rexional que fai "inviable" a produción nuclear. Claro, todo moi coherente. O que é seguro é que necesitamos que a produción de electricidade sexa de orixe renovable, xa que isto asegura a desconexión do uso de combustibles fósiles e por isto, maior grao de independencia enerxética grazas ao acceso a recursos autóctonos propios. E para completar o mapa, é preciso avanzar na electrificación do transporte e mellorar (e moito) a oferta de transporte público, sobre todo aquí, para poder comezar a camiñar cara a igualdade de oportunidades que teñen o resto de territorios e que merecemos. O impacto do cero enerxético Sobre o impacto que puido ter o apagamento na economía, podemos facer uns cálculos básicos que poden servir como referencia para facernos unha idea. Se collemos o PIB e o dividimos polas horas que ten un ano (8.760) e isto o multiplicamos polas 12-16 horas que durou o apagamento en Galiza, o resultado dá que aquí o apagamento supuxo unhas perdas de entre 120 e 150 millóns de euros, o que supón máis de 2.000 millóns a nivel estatal. E aí é onde entra o concepto de custo de oportunidade. Debemos saber que hai un orzamento actual para o sexenio 2021-2026 para acometer as medidas do denominado Plan de desenvolvemento da rede de transporte de enerxía eléctrica do Estado. Este plan conta cun orzamento de máis de 6.000 millóns de euros para levar a cabo investimentos que melloren o sistema de transporte. É dicir medio día de apagamento equivaleu en perdas a dous anos de orzamento da rede estatal. Mais, se analizamos o reparto destes fondos, Baleares e Canarias levan máis de 2.000 millóns, e á mellora da rede na Comunidade de Madrid destínanse case catro veces máis de orzamento (254 millóns) que para o noso país (produtor), apenas 66 millóns de euros. O porqué destas diferenzas debe encadrarse no propio deseño de sistema que vén consolidar as desigualdades enerxéticas territoriais. Na Galiza o apagamento supuxo unhas perdas de entre 120 e 150 millóns de euros, o que supón máis de 2.000 millóns a nivel estatal O foco debe poñerse non nas tecnoloxías, que deben ser fundamentalmente renovables, senón no deseño e na operación do sistema de transporte eléctrico estatal. Un sistema que é referente a nivel europeo e mundial pola boa xestión e entrada da produción renovable nun contexto enerxético e de infraestrutura de illa enerxética conectada en parte con Francia, Portugal e Marrocos. Posiblemente chegou o momento de preguntarnos se o deseño do sistema eléctrico vale así ou non. Un sistema que está deseñado para que chegue a electricidade xerada en territorios coma o noso, que é excedentario en produción de electricidade, a outras rexións que non producen, que están a longas distancias e que non sofren as externalidades que si teñen os lugares produtores. Un sistema que está pensado coma un todo, mastodóntico, mais que ten alicerces febles, como se experimentou. Un sistema que podería estar deseñado coma unha suma de subsistemas, igual que o está o sistema europeo, onde cada Estado ten o seu sistema e está interconectado co resto baixo principios de solidariedade e de cooperación mutua para atender as posibles necesidades. Por que non un subsistema eléctrico galego que estea interconectado co resto e que lle poida vender e exportar electricidade ao resto de subsistemas estatais?