O sector agrario galego perdeu 365.000 postos de traballo en catro décadas

A continuidade das explotacións agrogandeiras na Galiza en particular e na Unión Europea en xeral como consecuencia, entre outras circunstancias, do envellecemento das persoas que as xestionan é xa un dos temas a debate na axenda da UE. Coa intención de analizar a situación a nivel galego, o Foro Económico de Galicia propúxolles aos profesores da Universidade de Santiago de Compostela (USC) Edelmiro López Iglesias e Francisco José Ónega López que realizasen un informe. Explotacións de vacún buscan a remuda xeracional e dan o salto ás redes sociais O documento, co título de A remuda xeracional no sector agrario galego: retos e oportunidades presentouse esta quinta feira en Compostela e entre as súas conclusións figura a constatación de que o volume actual da man de obra no sector agrogandeiro galego quedou nunhas 50.000 persoas, despois da forte caída que sufriu desde 1985 -un ano antes da entrada na UE-, cando este sector contaba con 415.000 persoas ocupadas. Ademais, alertan dun forte envellecemento dos titulares das explotacións. Segundo datos do Censo Agrario realizado polo Instituto Nacional de Estatística (INE) de 2020, afirman que até 71,7% deles están próximos ou xa supera a idade de xubilación. Pola contra, só 3,5% teñen á fronte menores de 35 anos. Factores que prexudican "É un tema moi complexo no que interveñen, entre outros, factores económicos como a rendibilidade da explotación mais tamén a dotación de servizos nas áreas rurais", sinala López Iglesias. No estudo aparecen eivas que se poderían evitar como a conexión co sistema educativo e a existencia de mecanismos de formación, así como a falta de asesoramento e de titorización das novas incorporacións. Ademais, están "o acceso á terra e tamén factores sociais e culturais sobre a valoración social da profesión". Este último sorprende, como explica o investigador, "polos adiantos que hai hoxe en día nos traballos que se afastan dos tempos nos que o campo era outra cousa". 13.000 autónomos xubilaranse durante os próximos dous anos: un plan de UPTA aposta pola remuda xeracional Outro factor que recolle o documento presentado é a importancia da dimensión das explotacións e a súa capacidade para xerar unha renda adecuada para a remuda. Porén, Edelmiro López indica que mesmo nos estratos superiores que teñen unha produción anual por enriba de 50.000 euros, 40% das unidades produtivas están en mans de responsábeis con 55 ou máis anos. Produtos e áreas Alén do tamaño das explotacións, esta investigación deu como resultado comprobar un panorama no que as explotacións en que a mocidade ten máis presenza son aquelas que se dedican ás producións gandeiras de vacún de leite, vacún de carne, porcino e tamén avícolas. Pola contra, hai un maior envellecemento naquelas que non son especializadas, como as que teñen como protagonistas os cultivos agrícolas diversos, os policultivos, a gandaría mixta e a horticultura ao aire libre. Outra conclusión que achega o profesor López Iglesias é que a remuda xeracional neste sector se está concentrando nas áreas gandeiras do interior da metade setentrional, como é o caso das comarcas de Sarria e O Deza. Mentres, a situación e perspectivas demográficas son moito máis problemáticas en amplas zonas da xeografía galega que se sitúan nas comarcas do sur do país. "Non é moi difícil de imaxinar que a falta de poboación nestas áreas é máis acusada e condiciona outros conflitos, como é o caso dos incendios que vimos este mesmo verán", afirma. O futuro da PAC, a remuda xeracional e o acordo con Mercosur, os retos do agro galego Alarma na UE Na súa intervención, Francisco José Ónega puxo énfase na transcendencia que ten agora este tema na UE. "A intensidade do problema vai por países mais no conxunto comunitario tan só 12% das explotacións teñen como responsábel de explotación unha persoa de 40 anos ou menos", asegura. "Ademais", engade, "aproximadamente un terzo delas teñen unha persoa xa ás portas da xubilación". Para este investigador, estes datos fixeron que a falta de remuda xeracional no sector agrario entrase de maneira contundente na axenda política da UE. Dentro da preocupación que causa nas instancias económicas e políticas europeas tamén está presente a propia dificultade de que haxa unha continuidade familiar nas explotacións. Por iso entra en xogo a idea de "captar" persoas novas non só mozas senón tamén nos traballos do rural. "Isto está presente nas últimas directrices que marca a UE", sinala Ónega. Así, lembra que a Política Agraria Común (PAC) vixente (2023-2027) inclúe a remuda xeracional como un dos nove obxectivos prioritarios para este período. Ademais, este profesor da USC lembra que a UE apunta cara á necesidade de abordar este obxectivo cun enfoque máis integral, no que se coordinen as diferentes medidas financiadas pola PAC e tamén outros mecanismos e instrumentos a nivel estatal ou rexional. A Fruga reclama ao Goberno galego mudar a súa política agropecuaria e do monte Retos e oportunidades O informe remata resaltando os principais retos da UE, a Comisión e o Parlamento Europeo sobre a falta de remuda xeracional. Entre eles salientan o prezo e a dispoñibilidade de terras; a baixa rendibilidade xeral das actividades agrarias; os requisitos administrativos; a imaxe do sector e o acceso a servizos básicos no rural e de apoio social. A maiores, tamén mencionan a falta de capital propio e o difícil acceso ao crédito; a carencia de servizos técnicos; o acceso ás medidas de apoio e, por último, os efectos do cambio climático. "É necesario un acompañamento da actividade, se cadra un tema máis importante que o propio acceso ás axudas económicas", opina Edelmiro López. Neste sentido, tamén salienta a importancia que ten o acceso a coñecemento e formación especializada por parte das persoas que se incorporan á agricultura. "Aínda que hai moita oferta de formación regrada, de diferente nivel, non sempre é axeitada ás necesidades das persoas que se instalan", considera. Por este motivo, o informe salienta que, tendo en conta que o proceso de adaptación ás explotacións ten diversas fases, resulta especialmente necesaria a formación nas etapas de consolidación e de desenvolvemento da actividade. Creación dun sistema que integre todas as medidas para a remuda O documento presentado esta quinta feira en Compostela recolle o diagnóstico e as recomendacións derivadas da VIII Reunión Casal de Armán, realizada o 27 de xuño de 2024. Para analizar en profundidade os factores que condicionan a renovación xeracional no sector agrario galego contaron coa presenza de mozas e mozos que accederon a traballar no sector agrogandeiro e que quixeron explicar as súas propias experiencias. Tres de cada dez persoas ocupadas no agro galego xa son asalariadas "É curioso como o tema das axudas non estivo entre os que máis preocupaban dentro das súas vivencias", aclara Edelmiro López. "En realidade, a principal preocupación estaba na excesiva burocratización que ten na actualidade esta actividade económica", expuxo este profesor. Esta eiva, afirma, "non só prexudica as novas incorporacións, senón que tamén afecta as que levan máis tempo". Diante deste "problema", o coautor do informe pon enriba da mesa a proposta de que haxa unha "integración operativa das diferentes medidas, algo así como unha xanela única que facilite o acceso a toda a información e reduza a tramitación nas explotacións agrarias galegas".