Rodeiro convértese no epicentro da recuperación da vaca rubia galega "do país"

A vaca rubia galega é todo un símbolo na Galiza e segue a estar no imaxinario popular do rural. Conta cun organismo fundado en 1968, a Asociación Nacional de Criadores de Gando Vacún Selecto de Raza Rubia Galega (Acruga) que ten como función valorar a selección da raza -conservando o seu valor xenético- e seleccionar os exemplares que poden acceder a ter a súa certificación. No concello de Rodeiro (O Deza), un grupo de gandeiros e gandeiras foron máis alá e reuníronse en 2024 coa idea de pór en valor e recuperar a rubia galega 'do país', cunhas características propias e diferenciadas das que defende Acruga. Impulsada polo Concello a través de xuntanzas e a volta dunha feira histórica na parroquia de Río, créase a Asociación Gandeira Rubia Galega do País. Alén de xuntar exemplares das explotacións gandeiras próximas, manteñen contacto con outras que se interesaron pola iniciativa e no mes de marzo visitarán tamén a zona do norte de Portugal. Sabes cantas vacas hai no teu concello? As rubias "de antes" Un dos membros da asociación, Manuel Villanueva, forma parte da tan ansiada remuda xeracional. Naceu na parroquia de Riobó onde continúa coa granxa familiar, mantendo a actividade dos seu devanceiros. “A rubia galega de antes estase perdendo, case está extinguida”, asegura en declaracións a Nós Diario. Pon como evidencia varios problemas que teñen os exemplares actuais en comparación cos que coñeceu de pequeno. “Agora non dan leite nin para o seu becerro e temos moitos problemas de linguas que non maman”, agrega. Este gandeiro aclara que insemina con touros de Acruga e tamén lles afecta a consanguinidade. Sobre este tema, desde a entidade anuncian que contarán co Centro de Investigacións Agrarias de Mabegondo en Abegondo (comarca da Coruña) e co laboratorio de Mouriscade, en Lalín (O Deza). Villanueva ten claro como era e debe ser a rubia galega ‘do país’, como as que mantén na súa explotación. “Eran vacas grandes que tamén se empregaban para traballar os predios, mansas, ben conformadas e cunha traseira plana”, asegura. "Ademais, tiñan a cabeza gallada; a xente dáballe moita importancia aos cornos que sempre estaban cara arriba", agrega. Mellorar a xenética Desde o Concello, o tenente de alcalde e tamén gandeiro, Alberte Lamazares, comparte a preocupación por recuperar uns exemplares que, asegura, “perderon moito coa introdución da raza lemusina”. No seu razoamento é critico co traballo da Acruga, aínda que segue considerando que é “esencial” para mellorar a raza. Opina para Nós Diario que das intervencións xenéticas que se realizaron desde este organismo “derivou unha raza moi parella coa francesa, considerando que onde estaban os máximos beneficios para os gandeiros era en ter animais moi grandes, con gran volume cárnico”. Así, entende, "penalizaron a calidade, sobre todo nas canais". Mercosul e o vacum de carne A Villanueva e a Lamazares preocúpalles coidar "a calidade" do produto que ofrece, e non son quen de deixar atrás o pesimismo pola posíbel incorporación da Unión Europea ao Mercosur. "A única maneira que temos de competir é presentando unha carne mellor, non podemos contar con gañar en cantidade", considera o primeiro. A posíbel chegada de carne dese mercado americano entenden que acabaría co sector tal e como se coñece agora mesmo. "Se temos que competir en prezos e cantidade non temos nada que facer e ao final os únicos que poderemos comer carne en condicións seremos os que a producimos", conclúe Villanueva. Procura de exemplares Segundo datos de Acruga, o censo de 2025 da raza rubia galega situábase en 29.777 cabezas. Coa iniciativa xa en marcha, agora a asociación está no momento de buscar cales poderían formar parte das que consideran 'do país' e cales non. Desde a entidade saben que nesa cifra "oficial" non figuran moitas explotacións ás que non lles interesou no seu momento contar co certificado que concede Acruga polo que teñen por diante todo un traballo de campo difícil e que lles levará tempo. Polo de agora contan, segundo apunta Lamazares, con 54 explotacións, a maior parte das diferentes parroquias de Rodeiro mais con algunhas que se interesaron procedentes doutras comarcas limítrofes. Alén de contactar con outras explotacións do resto da Galiza, queren comprobar a relación da rubia galega 'do país' coas que se conservaron no norte de Portugal. Por este motivo, desde o propio Concello de Rodeiro están preparando estes días unha viaxe para participar nunha das feiras máis grandes nesa zona, a de Trofa, un municipio situado no distrito do Porto. O evento este ano decorrerá os días 6, 7 e 8 de marzo e hai moito interese en participar entre os membros da asociación. "Temos pensado aproveitar para visitar varias explotacións que traballan e teñen exemplares da raza minhota", explica o tenente de alcalde. "Podemos dicir que esa raza que se conservou alí é irmá da nosa", afirma Lamazares. Recuperar a feira gandeira de Río como primeiro paso Alén de recuperar unha raza bovina propia, en Rodeiro propuxéronse en 2024 tamén que voltase, 17 anos despois, unha feira que durante anos reuniu gandeiros e gandeiras da comarca do Deza e de fóra dela: a da parroquia de Río. Impulsada polo Concello, a Asociación Gandeira Rubia Galega do País e a Cooperativa O Rodo, a idea partiu das xornadas 'Sabor Galego', nas que se procuraba dar a coñecer produtos de primeira transformación de proximidade. "Golpe mortal" ás granxas de vacún familiares Manuel Villanueva foi un dos gandeiros que achegou á feira dous exemplares de rubia alega do país e tamén participou na seguinte, en 2025. “O éxito foi absoluto, era unha necesidade que tiñamos e que o sector estaba agardando”, asegura a Nós Diario. Participación popular Na feira como punto de encontro participaron na edición do ano pasado máis de 105 exemplares de rubia galega procedentes de 15 explotacións gandeiras. O certame repartiu 16 recoñecementos en seis categorías, entre elas unha popular na que deron a súa opinión as persoas asistentes ao evento. Até esta feira de Río achegáronse nestas dúas edicións últimas gandeiras e gandeiros que lembraban este mercado e estaban interesadas na recuperación.