Sobre a repartición de recursos para o financiamento autonómico en 2027

O Reino de España é un Estado autonómico que vén precisando –dende xa hai demasiado tempo– dunha reforma federal que acolla as súas nacións, nacionalidades e rexións de xeito diferenciado e non de recorrentes viraxes cara a un neocentralismo. Un asunto do que aquí non me vou ocupar (pódese ver "Autonomías, Federalismo, Confederación" en Sin Permiso 13/11/2023 e 20/6/2024). Pero ao mesmo tempo, como Estado das autonomías, leva demasiado tempo baixo un modelo de financiamento rebordado polas mudanzas económicas, sociais e demográficas do que levamos de século XXI. Así se explica "La desigual corrosión de los servicios públicos" (que tamén analizaba en Sin Permiso 20/4/2023). Para enfrontar este segundo asunto o Ministerio de Facenda vén de presentar un novo modelo de financiamento autonómico do que achega unha simulación da distribución dos novos recursos cos que contarían as distintas autonomías. Distribución que pode tomarse como a punta do iceberg ou a proba do "algodón" do novo modelo. Pois ben, esta simulación por case 21.000 millóns en 2027 proposta polo Goberno pódese visualizar, para a súa análise, como a porcentaxe sobre o total que cada comunidade recibirá a maiores. Castela e León, Madrid e Galicia reciben uns 700 millóns menos cada unha do que lles correspondería se a distribución se fixese por poboación Se comparamos esa porcentaxe coa que cada unha delas ten na poboación (datos do INE para 2024) do Reino de España (e nos dous casos quedando fóra as comunidades forais), podemos facernos unha idea de cales son as que reciben novos fondos por riba do peso que teñen na poboación (será o caso de Catalunya por 4,8 puntos), e cales reciben menos (será o caso de Galicia con -3,1 puntos). A comunidade máis beneficiada (sempre en relación ao seu peso demográfico, que é un indicador central para as necesidades a cubrir) é a valenciana seguida de Catalunya, que reciben seis e cinco puntos por riba do seu peso demográfico. As comunidades menos beneficiadas (pois todas reciben máis fondos agás de entrada, Cantabria e Estremadura, que non figuran no reparto) son as de Galicia, Madrid e Castela e León, que reciben tres puntos porcentuais por baixo do seu peso demográfico. Non semella, en consecuencia, que o incremento deses novos fondos para a suficiencia do sistema estea axustado ao peso demográfico actual respectivo, un peso que debera condicionar calquera novo esforzo para mellorar a cobertura dos servizos públicos (sanitarios, educativos, dependencia etc.) que prestan as autonomías cun modelo de financiamento que, como é ben sabido, leva anos sendo insuficiente para todas. Crecemento demográfico Sucede, por riba, que esa repartición suplementaria de fondos tampouco se axusta ao crecemento demográfico (durante 2000-2024) porque Canarias, Baleares e Madrid están –como vemos– na área negativa do mapa, tendo aumentado a súa poboación máis que en todas as outras. O que necesariamente provocou unha deterioración estrutural dos seus servizos públicos, que no caso de Madrid se ten agravado por unha desvalorización fiscal na onda do extremismo neoliberal. Mentres que as do bloque positivo do mapa (agás Murcia) tiveron crecementos da poboación –durante eses 24 anos– inferiores ás tres citadas, con todo participan na repartición de forma moito máis beneficiosa para a mellora do seu financiamento. Unha asimetría que tampouco é doada de comprender. Castela e León, Madrid e Galicia reciben nesta repartición uns 700 millóns menos cada unha do que lles correspondería se a distribución se fixese por poboación; mentres que Catalunya, Andalucía e a Comunitat Valenciana reciben cada unha 900 millóns máis do que lles correspondería se ese fose o criterio determinante. Tampouco se observa que se mellore unha redistribución en relación a riqueza media por habitante. Pois Madrid e Catalunya, estando as dúas no cumio das rendas medias máis altas, están nos antípodas nesta repartición, e Galiza e Andalucía, estando entre as de rendas menos altas, tamén están nos antípodas. Coas consideracións que anteceden non se cuestiona a necesidade de cambiar e reforzar o modelo con maiores recursos (recadados xa polas autonomías ou xa polo Estado nun equilibrio máis federal). Recursos que deberan ser achegados polas rendas máis altas e as actividades máis lucrativas, só sosteño que se o financiamento actual é para todos defectivo, a repartición deses 21.000 millóns que pon enriba da mesa o Goberno non debera presentar as asimetrías que veño de analizar.