Regras e institucións independentes na política económica

En 1976 Robert Lucas publicou a súa crítica á avaliación econométrica de políticas públicas. Sobre a mesma erixiuse a coñecida como hipótese das expectativas racionais, a cal supuxo un gran salto adiante na forma de entender a teoría macroeconómica, así como os efectos das políticas públicas. A partir dese momento, a literatura inzouse de traballos discutindo o establecemento de normas fixas en determinados ámbitos da política económica. O argumento pode resumirse como segue. Os axentes racionais toman as súas decisións hoxe dependendo de como esperan que se comporte unha determinada variable influída pola política pública no futuro. Se a política muda de maneira discrecional, os axentes tenderán a tomar decisións que implican un menor benestar colectivo. A discrecionalidade, arguméntase, non é soamente froito do oportunismo político: non é posible que os gobernos se fagan cargo do efecto que teñen as decisións que tomarán no futuro sobre as decisións de empresas e individuos no presente. Bancos centrais É por iso que, en determinados aspectos clave da política económica, a meirande parte dos países do mundo foron adoptando unha serie de regras fixas. A política monetaria é o caso paradigmático. Se os individuos cren que o banco central non controlará a inflación para manter o emprego, ou para financiar ao sector público, investirán menos hoxe do que poderían para non ver a rendibilidade dos seus desembolsos minorada no futuro. O establecemento de obxectivos fixos para as taxas de inflación, e a independencia institucional dos bancos centrais, permiten que empresas e cidadáns poidamos anticipar mellor a política do futuro. É un mecanismo que nos autoimpoñemos como sociedade para facer no presente mellores escollas económicas. Na actualidade, os intentos de intromisión na independencia dos bancos centrais máis soados foron aqueles que tiveron como obxectivo á Reserva Federal dos Estados Unidos. As presións do Goberno norteamericano cara á Reserva Federal buscan que esta rebaixe os tipos de xuro. Este movemento facilitaría a provisión de crédito a empresas e particulares, contribuíndo ao crecemento económico e ao emprego, mesmo contrarrestando potenciais efectos negativos da actual política comercial norteamericana. De lograr os seus obxectivos, o Goberno norteamericano obtería un beneficio político a curto prazo, pero podería estar sacrificando parte do crecemento económico e o benestar futuros. Control estatístico Ao desgaste da independencia da Reserva Federal cabe engadir un factor adicional: os intentos por controlar os organismos estatísticos que provén a empresas e individuos da información necesaria para a súa toma de decisións. O pasado verán Donald Trump anunciaba o despido dunha das economistas máis destacadas no Bureau of Labor Statistics. Esta oficina é a encargada de recompilar, entre outras, as estatísticas sobre emprego, prezos e produtividade dos Estados Unidos tanto a nivel nacional como rexional. Desde o poder executivo acusaron falsamente a axencia estatística de manipular os datos de desemprego. Estes non casaban ao 100% co discurso triunfalista respecto do impacto da nova política económica –incluídos os novos aranceis– na economía norteamericana. A presión política do Goberno norteamericano puideron sentirse tamén no Bureau of Economic Analysis (BEA), oficina encargada de determinar cal é o Produto Interior Bruto (PIB) da maior economía do mundo. En febreiro deste mesmo ano, o Secretario de Comercio desmantelou o comité asesor formado por expertos externos. A incerteza xerada pola inxerencia partidista en organismos estatísticos opera no comportamento dos axentes de maneira semellante ás intervencións discrecionais na política económica. Se os axentes asumen que o Goberno nesga sistematicamente as estatísticas no seu favor, comezarán a tomar decisións baseadas na súa percepción do nesgo, con independencia de que este sexa real ou non, levando a asignacións menos eficientes dos seus recursos. En Galicia e no Estado español, determinados cambios no goberno dos organismos xestores da política económica (Banco de España) e da estatística (CIS, IGE) poderían ser entendidos como movementos para incrementar o control partidista. Aínda que non for esta a intención dos gobernos, manter a reputación destes organismos é relevante para que os axentes poidan, racionalmente, confiar nos mesmos.