Prioridades políticas e orzamento público: 15 anos de gobernos do PP en Galiza

O mellor documento para observar as prioridades dun goberno son os orzamentos. Nel podemos observar, en base ás previsións de ingresos, cales serán os gastos nos que se empregarán os cartos públicos, polo que máis alá da retórica e o discurso, permítenos coñecer con feitos cara a onde se orientan as políticas públicas. Así, observar a evolución dos orzamentos dende o ano 2009 á actualidade permítenos obter unha panorámica de como se foi reorganizando o gasto público ao longo dos sucesivos gobernos do PP. Para comezar, veremos unha primeira imaxe sobre os orzamentos do ano 2025 para Galiza: a Xunta calcula uns ingresos de algo máis de 15.000 millóns de euros para este ano, e, como é de agardar, a sanidade e a educación son as dúas principais partidas de gasto: a sanidade representa máis de 34,5% de todo o gasto público, mentres a educación fica próxima a 19%. Entre os dous principais servizos públicos emprégase máis da metade do diñeiro público, algo habitual nas economías europeas. Curiosamente, a terceira partida de gasto é a débeda pública, que supera 11%. É dicir, un euro de cada dez dedícase simplemente á devolución da débeda. Ningunha outra partida se achega a estas cifras: a promoción do emprego non chega a 3%, o I+D queda por debaixo de 2,2% e a vivenda sitúase nun escaso 1,41%, por poñer algúns exemplos. A partir desta foto fixa para o ano actual, é interesante observar o que aconteceu dende o ano 2009 á actualidade: o orzamento da Xunta de Galiza caeu a partir do ano 2010 e non se recuperou até o ano 2020, o que significa unha década perdida en termos de investimento público. Como consecuencia, o orzamento en sanidade do ano 2009 non se recuperou até o ano 2018, o de educación até o 2020 e, por incrible que pareza, o investimento público en vivenda só no ano 2025 recupera as cifras anteriores á crise. Porén, o gasto en débeda pública aumentou un espectacular 349% dende o ano 2009 até a actualidade. Hai que ter en conta que existen partidas nas que aínda non se recuperou o volume de gasto de 2009: é dicir, aínda que o orzamento público aumentou máis dun 30%, na actualidade gastamos menos que no inicio do goberno do PP. A partida que acumula máis descenso é a de normalización lingüística, cunha caída de 45%. É dicir, o investimento público en lingua é a metade do que era no ano 2009, amosando a falta de prioridade na defensa da lingua. Outras partidas que acumulan importantes descensos absolutos son cultura (cunha caída superior a 22% ), as actuacións ambientais (case un 25% menos) ou a pesca (cunha caída superior a 17%). O gasto público en lingua caeu un 45% En termos de financiamento, estes son os casos máis evidentes de falta de prioridade para o Goberno, xa que reduciron os cartos totais que se dedicaban a estas políticas. Pero tamén hai que observar unhas segunda cuestión: aquelas actividades nas que o aumento do gasto é inferior ao aumento do orzamento. É dicir, gástase máis nesa actividade, pero perde importancia sobre o total do orzamento. Un exemplo desta situación é a educación: o financiamento do ensino recuperou as cifras do 2009 once anos despois e na actualidade gástase un 23,6% máis que neste ano, pero o peso da educación no orzamento descendeu dende 20,4% a 18,9%. Polo tanto, obsérvase unha perda de relevancia da educación sobre o orzamento xeral. Caída do gasto Outras actividades nas que acontece isto é a vivenda (que pasou de representar 1,8% do orzamento a tan só 1,4%), as actividades relacionadas co medio rural (que caen dun 5% a 4,1%) ou a promoción do emprego (de 3,6% a 2,8%). Polo tanto, todas estas actividades podemos considerar que se volveron menos prioritarias ao longo deste período. Do outro lado tamén podemos observar aquelas áreas de actuación que gañaron relevancia. Como xa comentamos, con diferenza o gasto que máis medra no período é o pago da débeda, que pasou de representar un 3,3% do gasto total a 11,2%. En boa medida, a caída de case todas as partidas de gasto no orzamento público está determinado polo elevadísimo incremento da débeda durante os anos da crise. Neste sentido, a política de recortes agudizou este problema, xa que os recortes reducen os ingresos públicos (sobre todo debido ao incremento do desemprego), polo que os gastos teñen que ser financiados mediante débeda, en lugar de impostos. Por orde, outras actividades nas que aumentou o gasto son a política de I+D (que aumenta o seu peso un 80% sobre o ano 2009), a industria, enerxía e minaría (o seu peso no orzamento aumenta un 53%), o turismo (cun aumento de 40%) e, en menor medida, a sanidade (cun aumento de 8%).