As plantacións de eucalipto volven crecer mentres cae a produción de alimentos

A superficie forestal non deixa de crecer na Galiza desde a integración do Estado español no Mercado Común Europeo, antecedente da actual Unión Europea (UE), á volta de 1986. Segundo os datos que acaba de facer públicos a Enquisa sobre superficies e rendementos de cultivos de 2024, elaborada polo Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación (MAPA), a masa forestal ocupa 1.803.640 hectáreas, que representa até 60,9% do territorio galego e 3,6% do estatal. O incremento da masa forestal galega en 2024 é unha mostra da presión do monte sobre o conxunto do territorio galego, moi particularmente sobre as antigas terras de cultivo. Así, nese ano a superficie forestal gañou 9.157 hectáreas en números absolutos e dúas décimas en termos porcentuais, destacando o crecemento daquelas especies de crecemento rápido, nomeadamente do eucalipto, malia a 'moratoria' en vigor desde 2021 para determinadas zonas. A porcentaxe de superficie ocupada polo monte na Galiza é moi superior á media do Estado español e á media dos países da Unión Europea (UE). Mentres no espazo estatal representa, segundo o Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, o 38,4% do total do territorio, no conxunto comunitario, atendendo aos datos da Oficina Europea de Estatística (Eurostat), significa o 38,6%. A este respecto, Eurostat indica que só Finlandia, con 66,2%, e Suecia, con 62,5%, rexistran unha masa forestal superior á galega. As cifras achegadas polo Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación para 2024 sinalan que 597.796 hectáreas, un 33,1% da superficie forestal da Galiza, están ocupadas polo mato, malia perder no último ano 779 hectáreas. A maior extensión do mesmo concéntrase nas comarcas ourensás, con 243.418 hectáreas, seguidas das comarcas luguesas, con 188.468 hectáreas, sendo unha das expresións máis evidentes do abandono do rural e un risco para a seguridade destas áreas á hora de enfrontar os incendios, como se demostrou este verán. As hectáreas de eucalipto crecen pese á "moratoria" en vigor até superar as 430.000 O profesor do departamento de Economía Aplicada da Universidade de Santiago de Compostela e especialista en política agraria Bernardo Valdês explica a Nós Diario que "a superficie forestal tivo tradicionalmente un peso máis elevado na Galiza que no resto do Estado, pero o monte non estaba ligado á produción de madeira senón a usos agrarios, sendo sobre todo monte baixo". "A partir dos anos 60 prodúcese un cambio, impulsado por unhas políticas públicas destinadas a aumentar a forestación", di. A industria pasteira "As políticas públicas en materia forestal estiveron moi marcadas xa desde os anos 60 polas necesidades de Ence, que comezou a funcionar naquel momento en Pontevedra", sinala Valdês, quen destaca que "novos proxectos ligados á produción de celulosa, como o defendido por Altri, incrementarían aínda máis a masa arborada, cun predominio evidente de especies de crecemento rápido, como o eucalipto". Neste punto, indica que as empresas pasteiras "son moi activas no territorio, con axentes buscando terras por todo o país". Unha mostra da influencia da industria da celulosa na política forestal galega é a superficie ocupada polo eucalipto. Segundo os datos achegados o pasado mes de novembro polo Inventario Forestal Continuo da Galiza (IFCG), en 2024, último ano con cifras, as plantacións de eucalipto sumaban 438.156 hectáreas, 19.000 máis que en 2023 e 25.000 máis que en 2022, o primeiro ano enteiro de aplicación da 'moratoria' que a Xunta aplicou sobre esta especie. Neste sentido, ocupa 14,8% do total territorio galego e 24,2% da superficie agraria. As plantacións de eucaliptos suman en toda Europa ao redor de 1,5 millóns de hectáreas, das cales 1,4 millóns se atopan na Península Ibérica e máis de 400.000 na Galiza. Asuperficie ocupada por esta especie no país é maior á doutros Estados considerados como grandes produtores, como Chile, con 232.000 hectáreas; Uruguai, con 217.000; Nova Zelandia, con 150.000; Suráfrica, con 100.000; Etiopía, con 100.000; Italia, con 70.000, ou China, con 48.000 hectáreas. Eucalipto ou soberanía alimentar? A extensión ocupada polo eucalipto é maior que a superficie de terra cultivada. A este respecto, a última enquisa sobre superficies e rendementos de cultivos indica que Galiza dedica 357.672 hectáreas á produción de alimentos para persoas e animais, isto é, 12% do territorio galego, unha cifra 21 puntos inferior á media do Estado, onde se destina á produción de alimentos 33% da superficie global. Ao tempo, 220.871 hectáreas desas 357.672 hectáreas están destinadas á produción de forraxe para uso animal. A superficie dedicada á produción de alimentos para os humanos alcanza 138.801 hectáreas, o que representa 4,6% do territorio galego. Nesta dirección, 28.876 hectáreas dedícanse a cereais e gran; 8.714, a tubérculos, fundamentalmente a patacas, cuxa produción caeu moito nos últimos anos; 24.462, a viñedos; 19.545, a froiteiras non cítricas, e 28.790 hectáreas, a hortas familiares. Galiza é a autonomía con máis superficie abandonada O incremento da superficie forestal vai ligado a unha caída da superficie agraria útil (SAU). Segundo as cifras do último Censo Agrario, un documento elaborado polo Instituto Nacional de Estatística (INE) cada dez anos seguindo unha metodoloxía común a todos os Estados do espazo comunitario, en 2020 a SAU galega sumaba 597.933 hectáreas na Galiza, o que representaba 131.181 hectáreas para a actividade agraria menos que en 1986. Segundo o Informe 2024 sobre a estrutura do solo rústico de España que vén de facer público o portal especializado en cuestións agrarias Cocampo, Galiza é a autonomía do Estado español con máis superficie agraria abandonada. Así, 35,7% da superficie agraria útil (SAU) galega atópase sen traballar. Neste sentido, acompañan Galiza nos últimos postos do Estado a Rexión de Murcia, con 33,2% da SAU sen traballar; País Valencià, con 25,4%, e Asturias, con 21%. Os datos achegados por Cocampo sitúanse na liña do enunciado nun informe en outubro de 2023 polo Ministerio para a Transición Ecolóxica (Miteco), tomando como base as cifras achegadas polo Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación (MAPA) para 2020. Neste relatorio recóllese que até 35,4% da SAU da Galiza está abandonada.