Petróleo, alimentos e eleccións de medio mandato

O bombardeo de varios estados de Venezuela e o secuestro do seu presidente e da primeira dama ameazan con facer colapsar o xa fráxil marco multilateral de relacións internacionais establecido tras a Segunda Guerra Mundial. Os ataques militares dos Estados Unidos contra Venezuela foron xustificados durante o ano pasado como accións policiais contra o narcotráfico. Porén, apenas uns días despois da chegada de Nicolás Maduro e Cilia Flores a Nova York, o goberno dos Estados Unidos recoñeceu que non existe un cartel da droga vinculado ao Estado venezolano. As declaracións de Donald Trump deixaron claro desde o primeiro momento tras a operación militar que o obxectivo principal dos Estados Unidos é o control dos recursos petroleiros do país caribeño. A importancia estratéxica do petróleo vén dada por dúas vías: como ben intermedio nas cadeas de produción e a dificultade para substituílo. Como ben intermedio, fai parte da meirande parte de cadeas produtivas ao estar moi presente nas tecnoloxías actuais. Polo tanto, para que exista crecemento económico, calquera economía precisa (a) incrementar o seu consumo ou (b) facer un uso máis eficiente do mesmo. Semella que a estratexia de crecemento dos EUA segue pasando pola primeira opción. Suba dos prezos A influencia do petróleo no desempeño das economías desenvolvidas vese magnificada polas dificultades que aínda temos para substituílo. Nun recente artigo publicado por David Rezza Baqaee e Emmanuel Fahri –The Macroeconomic Impacts of Microeconomic Shocks: beyond Hulten’s Theorem– explícase como o impacto dos bens complementarios no crecemento económico é máis que proporcional ao seu peso dentro das cadeas produtivas. Dous bens son complementarios se para incrementar a produción do primeiro preciso necesariamente unha proporción máis ou menos fixa do segundo. As empresas e fogares non poden escoller mercar produtos alternativos para substituílos. Por tanto, o impacto dun incremento de prezos nun ben complementario transmítese en moita maior medida polas cadeas produtivas das que fai parte. Entre decembro de 2024 e decembro de 2025, os prezos subiron nos EUA unha media dun 2,7% É por iso que para os EUA ter o control sobre unha das maiores reservas petroleiras do mundo aporta unha vantaxe estratéxica relevante. Esta vantaxe lese, ás veces, unicamente en termos de confrontación con potencias rivais. Pero a curto prazo semella tamén relevante o impacto que o petróleo venezolano pode ter no contexto da política interior dos Estados Unidos –pois unha das promesas máis relevantes da campaña presidencial republicana foi a de rebaixar o prezo dos bens de primeira necesidade–. Este obxectivo choca en boa medida en contra da política comercial despregada nos primeiros meses de mandato de Donald Trump. Os aranceis e o forte crecemento económico que os EUA veñen experimentando no último lustro están impulsando a alza os prezos, con especial intensidade no caso dos alimentos. Entre decembro de 2024 e decembro de 2025, os prezos subiron nos EUA unha media dun 2,7%. No mesmo período o incremento no prezo dos alimentos foi dun 3,1%. De feito, os alimentos foron os produtos con maior contribución ao crecemento xeral dos prezos, arredor de 15%. Dependencia do petróleo A complementariedade entre alimentos e petróleo vincula a política militar de Trump coa súa política económica interna, pois a produción da meirande parte da comida que consomen os fogares depende dun consumo de derivados do petróleo case imprescindible. Esta dependencia do petróleo para a subministración de bens de primeira necesidade semella ser máis acentuada ca nos seus países competidores. Por cada 1.000 dólares en alimentos norteamericanos requírense directamente 2,92 en petróleo. En China esta cifra descende ata os 34 centavos. Nas zonas rurais dos EUA, o problema agudízase: ao consumo necesario para produción da comida hai que sumar o consumo necesario para a súa distribución –que se realiza fundamentalmente en camións ou en avións de carga–. Incrementos na produción e posibles tratos favorables poderían diminuír o prezo do petróleo venezolano e dos seus derivados nos Estados Unidos. Estas baixadas de prezos poderían ter efectos máis que proporcionais na baixada dos prezos dos alimentos. E, de paso, os efectos poderían ser máis que proporcionais naquelas zonas dos EUA onde Donald Trump colleitou mellores resultados electorais en 2024. Lembremos que este ano hai eleccións de medio mandato para un terzo do Senado e para a Cámara de Representantes.