Parecido pero non igual

No ano 2002, a revista Iconos publicou un artigo do premio Nobel Joseph Stiglitz titulado "O desenvolvemento non é só crecemento do PIB". Este artigo recollía unha conferencia maxistral impartida polo recoñecido economista, na que, entre moitas cuestións, centraba a atención sobre a métrica económica, a importancia de elementos cualitativos e o rigor no uso dos conceptos. Este reclamo, nun momento como o actual no que as fake news, a desinformación, a opacidade informativa e a arriscada "todoloxía" campan ás súas anchas, acada máxima importancia. E aínda máis neste momento histórico de procura incansable do desenvolvemento sostible/sustentable, da sostibilidade/sustentabilidade. Parece que significan o mesmo, pero non exactamente. Máis aló do PIB Comecemos polo principio. O crecemento económico indica o aumento da produción de bens e servizos dun país nun período de tempo concreto, e mídese xeralmente a través do Produto Interior Bruto (PIB). É un termo importante en economía, que ofrece unha cuantificación ben sexa a partires do gasto total producido, dos ingresos obtidos a partires de dita produción ou do valor incorporado a tales bens e servizos no proceso produtivo. Tres formas de cálculo diferentes para un resultado coincidente, que permite ter unha ollada da economía nun momento concreto. Polo tanto, o PIB mide os fluxos produtivos pero non considera o seu impacto, como afecta á sociedade, e non presta atención á problemática distributiva. Non é óptimo para avaliar o benestar, cuestión relacionada co desenvolvemento económico. Ou dito doutra maneira: o desenvolvemento precisa de algo máis que do crecemento económico. Entón, desenvolve-mento sostible ou sustentable? Non son sinónimos, pero están relacionados. O desenvolvemento económico aborda en que medida o crecemento económico beneficia á toda a sociedade, precisando ademais dunha análise cualitativa. A redución da desigualdade, a erradicación da pobreza, a igualdade de xénero, o acceso e desfrute dos bens e servizos públicos, a sustentabilidade ambiental, etc., son pezas clave do desenvolvemento económico. Indicadores como o índice de desenvolvemento humano (IDH), o nivel de benestar, o índice de escolarización, os ingresos per cápita, axudan a medir o desenvolvemento económico. En definitiva, a caracterizar os cambios estruturais que permitan acadar o progreso social. Entón, desenvolvemento sostible ou sustentable? O dicionario da Real Academia Galega considera as dúas palabras. Simplificando moito e partindo do concepto inglés Sustainable development que aparecía no Informe Brutland (1987), deberíase dicir desenvolvemento sustentable, implicando que o desenvolvemento económico non ameace a vida no planeta. Segundo sinalaba a Organización para as Nacións Unidas (ONU) (2017) e recolle no ideario da Axenda 2030, implica un modelo de desenvolvemento da sociedade que concilie as necesidades económicas coas demandas sociais e o equilibrio ecolóxico, tratando de atender as necesidades actuais sen comprometer os recursos que precisan as xeracións futuras. A acepción "desenvolvemento sostible", amplamente empregada, foi collendo forza como se se tratase dunha moda, cunha boa dose de ambigüidade e indefinición, tal e como sinalaba o profesor Naredo no ano 1997. Desenvolvemento económico Así, nos seus estudos para deseñar cidades sostibles, explicaba que o problema radica en querer aliñar conceptos de base diferente. É dicir, o crecemento/desenvolvemento económicos relaciónanse coa produción e cos agregados monetarios propios dun sistema económico que non tiña como fin preocuparse polos límites físicos dos recursos, mentres que a sostibilidade destaca prioritarios os límites físicos de procesos e recursos. Un oxímoro. A complexidade medra se incluímos na ecuación a tripla perspectiva da sustentabilidade do Informe Brutland, ao definir as esferas social, económica e ambiental, que permiten identificar contornos viables, vivibles ou equitativos. Máis se falamos dos límites do crecemento, adiantados por Meadows e os seus colaboradores no 1972. Ou coas valoracións do decrecemento, en tanto que se esgotan as reservas de materiais estratéxicos, incluso poden desaparecer e alterar a vida e a economía, tal e como as coñecemos. Coñecidas as tribulacións terminolóxicas, o obxectivo ten que ser o desenvolvemento económico. O problema é que o actual sistema económico non ten marxe de manobra para acadalo dun xeito sustentable/sostible.