Máis electricidade non nos vai salvar

Durante os primeiros anos da ditadura franquista, o sistema autárquico limitaba o acceso a materias primas de fóra do Estado español. A península Ibérica carece de petróleo e o carbón autóctono era dunha capacidade calorífica moito menor que o de outros territorios, polo que a falta de importacións de fontes de enerxía supuña unha grande eiva para o franquismo. As únicas formas de enerxía de acceso libre eran a biomasa, para a xeración de calor, e a electricidade. Para a produción desta última era necesario ben unha fonte térmica como o carbón autóctono ou ben unha forza motora abundante no territorio con capacidade de xerar electricidade. Galiza contaba con capacidade de produción de biomasa e con recursos hídricos que permitían xerar electricidade a través de saltos de auga, polo que pasou a converterse en territorio de sacrificio. Estimulouse a substitución das especies tradicionais, de crecemento máis lento, por especies que puidesen producir a máxima cantidade de biomasa no menor tempo posible, sendo o eucalipto a máxima expresión deste modelo. Simultaneamente produciuse unha explosión na construción de encoros para a produción eléctrica, principalmente nas concas do Miño e do Sil. A finais da década dos 40, conéctase a liña de conexión que transportaría a electricidade producida aquí cara aos centros de consumo, fundamentalmente Madrid, consolidando o papel de Galiza como colonia enerxética. Enerxía e electricidade Nos anos 60, abandonada a autarquía, continuouse a expandir as centrais hidroeléctricas e púxose en marcha a refinería de petróleo da Coruña, co fin de subministrar produtos petrolíferos ao Estado. A inicios dos anos 70 iniciouse a construción da central térmica das Pontes e trala crise do petróleo do 75, a construción da de Meirama. Nos últimos anos do século XX inclúese no mix enerxético a eólica, capaz de producir electricidade a través da enerxía do vento. Galiza entra no século XXI cunha capacidade enerxética autóctona sustentada por un carbón de baixa calidade, recurso eólico, enerxía hidráulica e biomasa, sendo esta última a única que non se destina á produción eléctrica. Como é posible que tendo superávit eléctrico sigamos sendo fortemente importadores de enerxía? En 2008, a normativa europea pon fin á explotación do carbón galego, facendo que as centrais térmicas funcionen con importacións. A partir deste momento a produción eléctrica galega será (salvo moi contadas excepcións) maioritariamente renovable. Nos anos 2021 e 2023 pecha a produción eléctrica mediante carbón en Meirama e nas Pontes e o gas pasa a ser a principal fonte fósil de produción eléctrica na Galiza. Tras percorrer este camiño de case 100 anos, chegamos á década dos anos 20 cunha capacidade de produción eléctrica renovable que cobre a demanda interna e que no ano 2023 supón 149,91% do consumo eléctrico total. Pero entón, como é posible que tendo este grande superávit eléctrico sigamos sendo fortemente importadores de enerxía? Pois a cuestión é que electricidade e enerxía non son o mesmo, toda a electricidade é enerxía pero non viceversa. Ademais, a electricidade nin sequera supón unha parte fundamental do consumo enerxético total, na Galiza só rolda entre 21 e 27%. A parte restante do consumo corresponde á xeración de calor, tanto para fogares como para industrias, e fundamentalmente para o transporte, que supón arredor de 70% do consumo de produtos petrolíferos. Electrificación do transporte A electrificación deste sector na Galiza é residual, non chega nin a 1% do consumo eléctrico total, e aumentala non é unha tarefa sinxela nin realizable a curto prazo. No que respecta ao transporte privado, é unha evidencia que a meirande parte da sociedade galega non pode permitirse un vehículo eléctrico. O tren é medio electrificable por excelencia, pero a falta dun servizo de proximidade no país, o transporte colectivo de persoas dentro das comarcas é case exclusivamente en autobuses e o de mercadorías, en camións, vehículos moito máis difíciles de electrificar. Das liñas ferroviarias que operan a nivel nacional, só o eixo atlántico está electrificado e ademais as insuficientes prazas e frecuencias fan necesario o transporte colectivo por estrada. É por tanto evidente que sen un proceso de electrificación de Galiza, co transporte como protagonista absoluto, calquera aumento na produción eléctrica mediante renovables será practicamente inútil para reducir a dependencia dos combustibles fósiles. É por tanto fundamental o desenvolvemento de infraestruturas ferroviarias que permitan o aproveitamento da electricidade galega e a descarbonización da nosa economía.