Máis da metade das explotacións agrícolas e gandeiras da Galiza están en mans de mulleres

Este mes de outubro fixo 14 anos a Lei 35/2011 de titularidade compartida das explotacións agrarias. Non hai tanto tempo que as mulleres no rural da Galiza adquiriron o dereito a figuraren como copropietarias dos negocios familiares que levan séculos sustentando. Neste tempo o panorama foi evolucionando e hoxe até 55% das explotacións agrícolas e gandeiras do país están en mans de mulleres, na gran maioría dos casos (48% do total) con titularidade exclusiva delas e nunha pequena proporción logo de se acolleren á lexislación como cotitulares (6%). Segundo os datos do último Censo Agrario, Galiza é o territorio do Estado español coa maior presenza feminina no sector agrogandeiro: as mulleres lideran segundo este censo un total de 36.247 explotacións das 75.451 rexistradas. A presenza feminina no sector primario é significativa en termos cuantitativos, logo dos avances alcanzados na última década, pero ao afondar nas cifras comezan a aparecer desigualdades, fendas e déficits que evidencian que, ao igual que no eido urbano, a loita feminina no rural ten moito camiño por diante. Segundo os datos da Federación de Asociacións de Mulleres Rurais da Galiza (Fademur), 53,7% das persoas perceptoras das axudas da Política Agraria Común (PAC) no país son mulleres, pero a pesar de se incorporaren “con forza” ao sector produtor e seren maioría entre os preceptores da PAC, “as mulleres cobran de media 36,7% menos que os homes”. Unha fenda salarial que no caso galego alcanza os 2.224 euros por ano. Tamén no caso das traballadoras do sector por conta allea existen notábeis diferenzas a respecto dos homes: os salarios das mulleres nas explotacións son 19,4% inferiores aos que perciben eles por faceren o mesmo traballo, advirten os sindicatos agrarios consultados por Nós Diario. O proxecto de Oliver Laxe para o rural, referente para especialistas de sete países europeos Desde o Sindicato Labrego Galego (SGL) a súa voceira da Secretaría da Muller, María Teixeiro, explica que a pesar das grandes cifras as granxas galegas, de media, "son máis pequenas, menos dimensionadas e cunha produción máis diversificada”. Roldan as cinco hectáreas de superficie, e no caso das explotacións de vacún adoita haber dúas vacas por hectárea, "así que falamos de explotacións de dez animais”, destaca Teixeiro. As mulleres son “maioritariamente” titulares deste tipo de explotacións, mais no caso das máis grandes no país “a titularidade feminina é anecdótica”. Rosa Arcos, secretaria xeral de Fademur Galiza, á vista dos datos, critica que “até hai tres anos a PAC non puntuaba positivamente a presenza de mulleres nas explotacións á hora de baremar as axudas”. Até entón ás mulleres penalizábaas máis nas axudas comunitarias o feito de seren titulares de explotacións con menor base territorial ou menor carga gandeira, cando o que realmente hai que valorar nas granxas dirixidas por mulleres "é que son un modelo de explotación familiar e aportan sustentabilidade e proxectos de vida, fixan poboación e traballan contra o avellentamento no rural”, subliña Arcos. Mulleres no rural sen remuda xeracional A fotografía actual das mulleres no medio rural galego deixa tamén datos preocupantes a respecto do futuro e tamén da remuda xeracional nas explotacións nas que actualmente son elas as titulares. Máis da metade das mulleres á fronte de explotacións agrícolas e gandeiras na Galiza teñen máis de 65 anos (52,5%), e unha de cada tres perceptoras da PAC no país xa superou esa idade. E atopar substitutas, á vista dos últimos datos do Observatorio Galego de Dinamización Demográfica, complícase. No período 2021-2024 o estudo Mobilidade e Migracións na Galiza apunta a un movemento anual de 77.600 persoas de zonas pouco poboadas cara ás áreas máis urbanas. Segundo as estatísticas máis recentes, a maior parte deste movemento migratorio entre a Galiza rural e a urbana ten a ver coa xente máis nova e, fundamentalmente, mulleres. O motivo da marcha das mulleres cara ás zonas máis poboadas é para as representantes sindicais “moi claro”. Raquel Biscaia, membro da xunta directiva da Federación Rural Galega (Fruga), é viticultora e ten tamén horta, abellas e dous rapaces, un cursando os estudos da Primaria e outro os da Secundaria, e asegura que fai falta "reforzar” todo tipo de servizos básicos dos que actualmente “carece” o rural e que provocan boa parte deste éxodo. En materia educativa pide que se poida acceder nos concellos máis cativos "a todas as alternativas", desde as ciencias até as letras, as artes, a música, o deporte... e tamén unha maior oferta cultural e de servizos en xeral, así como “levar ao rural os debates de igualdade, sexualidade ou racismo coa idea de mellorar a convivencia social, axudar a xente a comprender as diferenzas e evitar a marcha das nosas mozas e mozos”. A mocidade do rural galego leva a Bruxelas as súas demandas polo "dereito a unha boa vida" Rosa Arcos e María Teixeiro concordan: no rural galego “hai carencias en materia de servizos e ferramentas para a conciliación”. Explican que “faltan pediatras, escolas infantís... pero tamén centros de día e, en xeral, ferramentas que faciliten a conciliación”. Delitos recoñecidos: Nove anos agardando polo Estatuto da muller rural Un acordo unánime do Parlamento da Galiza no ano 2016 aprobou a elaboración dun Estatuto da muller rural e do mar. A Lei de igualdade, que tivo a luz verde da Cámara galega no ano 2023, reiteraba nun dos seus artigos a necesidade de desenvolver este estatuto e mais un observatorio relativo ao sector. Mais critican os sindicatos agrarios que “todo quedou metido nun caixón”. A conselleira do Medio Rural, María José Gómez, anunciou esta cuarta feira mesmo que o Goberno galego “está tramitando” os estatutos das mulleres do rural e do sector marítimo-pesqueiro, na procura de “garantir a igualdade efectiva de mulleres e homes no medio rural e no sector agrogandeiro”. Os sindicatos reclaman que inclúa cuestións relativas a axudas ao sector agrogandeiro, tamén en materia de gobernanza e de representación das mulleres nos órganos de decisión, así como un reforzo do asociacionismo. Aos deberes máis inmediatos engaden que “fai falta xa que todas as mulleres dedicadas á actividade labrega teñan os seus dereitos recoñecidos”. Destacan tamén o papel das mulleres na produción alimentaria mundial: 60% dos alimentos do mundo prodúcenos mulleres, razón de máis para empezar a coidalas, advirten desde Fademur, SLG e Fruga.