Futuro dos motores da nosa economía

Dende o ano 2000 ata hoxe temos transitado por unha recesión económica (en 2008) produto dunha burbulla financeiro inmobiliaria, e logo por un shock (no 2020) derivado dunha pandemia. Ten interese ollar cara atrás no longo prazo para ver se se ten modificado o comportamento dos dous motores da economía galega (o que depende directamente do exterior e o que depende do consumo e investimentos internos). Para iso farei uso do indicador do saldo externo en bens e servizos –como porcentaxe do PIB– ao longo das últimas dúas décadas con datos do Instituto Galego de Estatística (IGE) que recollo nun gráfico que abre esta análise. Ocúpome devagar da desagregación do comportamento das importacións (por caso enerxéticas) e das exportacións (por caso de automoción) ao longo deses anos no meu recente ensaio Galicia. Un país desnortado e minguante (Universidade de Vigo, 2024) nas páxinas 49 a 63, pero nesta ocasión quero centrar a miña atención na achega ao crecemento de xeito agregado do motor externo. 2000-2022 Vemos que o ano 2008 da recesión marca un máximo histórico do noso saldo negativo (cun -12,9% do PIB), unha cifra moi elevada no contexto internacional que só se pode entender naquela euforia crediticia e de consumismo alentadas polo sistema financeiro interno e externo. Todo rebentou cando os prestamistas entraron en pánico e, entre outras cousas, houbo que liquidar as caixas de aforros e o Banco Pastor, afundindo moitas empresas da construción, inmobiliarias e de todo tipo. A partires dese ano non quedou máis remedio que axustarse á produción e riqueza interna, e así pasamos daquel -12,9% en 2008 a -0,9% en 2016. Un axuste en toda regra cara a unha porcentaxe máis normal en relación ao PIB. E será así como tras a irrupción da pandemia demos un paso máis para chegar a ter un saldo positivo (de +2,2% en 2022), resultado dun crecemento continuo das exportacións, mentres que as importacións se foron estabilizando. A demanda externa vai ter serios problemas para seguir a sumar no crecemento e no emprego Este cambio, na achega do motor externo podemos confirmala con outro indicador que tamén facilita trimestralmente o IGE na súa Contabilidade Rexional de Galicia. Trátase da achega ao crecemento do PIB por parte desa demanda externa e pola demanda interna (consumo dos fogares, das administracións públicas e investimentos). Compróbase que a demanda externa dende a saída da recesión poscovid en 2020 vén sendo un motor determinante do noso crecemento. Así no cuarto trimestre de 2024 supuxo 1,3 puntos a externa e 1,6 puntos a interna (dun total de 2,9% de crecemento do PIB), mentres que no cuarto trimestre de 2018 fora de 2,5 % e 0,9% respectivamente (para chegar a 3,4% de crecemento do PIB) (datos IGE). Dependencia externa En resume: o modelo actual de crecemento da economía de Galicia depende de xeito importante do motor externo. Este modelo pouco ten que ver co actual do conxunto do reino de España, pois para o cuarto trimestre de 2024 o crecemento total do PIB foi dun 3,4% (cinco décimas máis que Galicia), pero o motor externo por vez de sumar restou -0,2 puntos, e a demanda nacional achegou 3,6 puntos) (datos INE). Galicia depende moito máis que o conxunto de España da demanda externa para explicar o seu actual crecemento. Feita esta panorámica retrospectiva da nosa economía, que consecuencias pode ter isto nun contexto como o actual de explosiva guerra comercial dende os EUA e de belicismos varios? O primeiro é constatar que pasamos de xeito obrigado dunha economía baseada no endebedamento barato (para importar bens e equipos, para construír), que reforzaba a demanda interna, a unha economía que non pode facer tal cousa e que depende moito da demanda externa. O segundo é que as perspectivas de futuro son de dificultades crecentes para exportar, problemas de recesión nas economías que son clientes turísticos, parálise para recuperar o sector da construción pola reducida capacidade de endebedamento dos fogares sen vivenda propia e limitacións para o endebedamento público que non sexa para gastos militares. Que supón este conxunto de ameazas para o actual modelo de crecemento en Galicia? Pois que a demanda externa vai ter serios problemas para seguir a sumar no crecemento e no emprego, mentres a demanda interna non vai a ter moitas alegrías. Por unha banda, porque os investimentos públicos (de non haber programas mutualizados a escala da UE) pouco poderán empurrar e, por outra, porque o consumo dos fogares (e menos mal que se leva mellorado o SMI e revalorizado co IPC de moitas rendas) segue aínda sen remontar en termos reais –aínda hoxe– ao nivel que tivera en 2007.