Fallos de mercado e oferta universitaria en Galicia

Durante os peores anos da crise económica o Goberno galego decidiu que todo mestrado cunha matrícula inferior a 20 alumnos durante máis de tres anos debía ser automaticamente cancelado. Case 15 anos despois, este criterio segue vixente. Sábeno ben na USC, onde a Xunta de Galicia pretende extinguir o único mestrado orientado á investigación en Matemáticas do país. O debate inmediato sobre o Mestrado Universitario en Matemáticas trae consigo a discusión de fondo sobre actual criterio de selección de titulacións nas universidades públicas galegas. E é que, ao delegar nos mecanismos de mercado, podemos atopar cando menos dous fallos do mercado que estamos a trasladar ao deseño do mapa de titulacións do noso ensino superior. En primeiro lugar, non valoramos correctamente as externalidades positivas de determinadas titulacións. Por tanto, o actual criterio para asegurar a súa continuidade no sistema universitario público galego nesga a oferta excesivamente atendendo ao criterio da empregabilidade a curto prazo. Como é lóxico, aqueles graos e mestrados máis demandados son os percibidos como facilitadores dunha rápida inserción no mercado laboral. O estudantado e as súas familias teñen bos motivos para escollelos. Pero os demandantes destes graos fano seguindo, como é lóxico, un criterio de utilidade persoal e/ou familiar. Podemos pensar en dúas razóns polas que a demanda destas titulacións non recolle necesariamente a utilidade social que pode ter para a sociedade galega o mantemento do estudo de determinadas ramas do saber. Cantas máis persoas graduadas en cantas máis disciplinas do saber, máis fácil será a aparición de procesos de innovación Por unha banda, a existencia dalgunhas ramas do saber nas nosas universidades –por exemplo, da filosofía– xera un valor por si mesma para a nosa sociedade. Da mesma maneira, a existencia de titulacións orientadas a realizar investigación básica son moitas veces condición de posibilidade para a existencia de investigación e docencia con aplicacións máis inmediatas. Determinadas titulacións xeran, por tanto, efectos positivos para o conxunto do sistema universitario e a sociedade que non se traducen nunha maior demanda dado o nesgo cara a utilidade individual e a curto prazo que impón o mercado laboral. Por outra parte, a nosa é unha estrutura produtiva que se caracteriza pola ausencia de ramas da produción máis dinámicas en termos de innovación. Manter titulacións que non se axusten ás demandas inmediatas do noso mercado laboral pode ser, por tanto, unha maneira de desafiar a senda marcada pola evolución histórica do noso modelo económico. Cantas máis persoas graduadas en cantas máis disciplinas do saber, máis fácil será a aparición de procesos de innovación tecnolóxica, organizativa ou social no tecido empresarial e no sector público. Revisión e reforma En segundo lugar, o actual criterio de selección de titulacións introduce un problema de información asimétrica. Na actualidade, un grao ou mestrado pode ficar exento da norma xeral se é declarado "singular" dentro do sistema universitario galego. A declaración da singularidade viría a recoñecer que un título ten efectos positivos para a sociedade galega que non se traducen na súa matrícula anual de alumnado. Porén, como observamos unha vez máis no caso do Mestrado Universitario de Matemáticas, o carácter singular dunha titulación pode ser concedido ou denegado pola Secretaría Xeral de Universidades sen criterios claros, sen consenso coa comunidade universitaria e sen discusión entre os representantes da cidadanía galega no Parlamento de Galicia. Dada esta potestade discrecional da Xunta, as universidades teñen máis difícil anticipar os cambios necesarios dentro da súa oferta académica e no desenvolvemento das súas liñas de investigación. Por exemplo, se unha universidade non pode prever con certeza que requisitos cumprir para manter aberto un mestrado, resulta máis difícil que se embarque na proposta de novos títulos que poden ser de interese para o estudantado, as empresas, e para o conxunto da sociedade. Para paliar esta situación e que as universidades galegas poidan, si, competir e prover a mellor oferta académica posible cómpre unha reforma da normativa actual relativa á formulación do mapa de titulacións do sistema universitario de Galicia. Como mínimo esta reforma debe asegurar a transparencia necesaria á hora de conceder ou denegar o carácter singular dos títulos, a participación da comunidade universitaria na toma de decisións, e o control parlamentario.