Dúas globalizacións: unha freada, outra ao galope

Nesta breve análise simplificarei as nosas economías considerando que están compostas por dous grandes grupos de actividades: as relacionadas coa industria e a fabricación de todo tipo de bens e as relacionadas cos servizos (públicos ou privados). Mentres as primeiras foron perdendo peso no conxunto das nosas economías (en emprego ou en PIB), as segundas foron gañando peso. Así, segundo Eurostat, no conxunto da Unión Europea as primeiras supoñen 24% do valor engadido, mentres que en Galicia chegan a 27%. O resto, máis de 70%, son actividades que como moito teñen algo que ver indirectamente con estas outras actividades minoritarias (no seu transporte, as súas finanzas, os seus seguros etc.). E isto é así en case todas as economías máis ricas do mundo. Noutras palabras, no contexto da actual guerra comercial e arancelaria que está promovendo a nova administración Trump nos Estados Unidos, as crecentes barreiras e dificultades para vender ou comprar afectan directamente a unha pequena —aínda que sen dúbida importante— parte da nosa actividade económica. O resto das actividades de servizos veranse afectadas indirectamente ou nada por esta guerra comercial. Unha empresa que, a escala global, exemplifica de forma moi significativa o que aquí vou chamar dúas globalizacións é Amazon. Como é sabido, comezou en 1994 cun modelo de negocio centrado na venda de libros, que ampliou para incluír todo tipo de fabricación, converténdose no que é hoxe, un xigantesco bazar global en liña. Neste senso Amazon (e os seus provedores de manufacturas de todo tipo) verase afectado por aranceis e medidas proteccionistas que limitan a que ata agora fora unha globalización comercial a todo trapo (baixo o impulso da enigmaticamente desaparecida Organización Mundial do Comercio). A guerra comercial proteccionista provocará un maior desemprego nas actividades manufactureiras Pero Amazon, aínda que medrou como empresa dependente das manufacturas, é hoxe un conglomerado empresarial (controlado por Vanguard Group e Blackrock) no que foron cobrando importancia outras actividades, que pouco teñen que ver coas manufacturas. Fundamentalmente, a xestión do big data e a nube dixital, a IA e os servizos para todo tipo de empresas (chámanlles servizos de computación na nube). E, como ocorre cos países, estes servizos tamén se converteron en dominantes para Amazon na súa actividade e na fonte dos seus beneficios, superando actualmente os que obtén coas vendas en liña e medrando a taxas anuais de dous díxitos (case de 30%) mentres que as vendas de mercadorías apenas medran (nos anos 2021-2022). Dixitalización É neste punto onde quero destacar que a globalización desenfreada destas actividades non está a ser erosionada nin limitada polas guerras comerciais e arancelarias que tanta polémica están a provocar. Digamos que o ruído enxordecedor que rodea as antigas actividades materiais (que son minoritarias e en decadencia) semella deixar na néboa e o silencio o imparable avance globalizador destas. A guerra comercial proteccionista provocará, entre outras cousas, un maior desemprego nas nosas actividades manufactureiras. Pero a radical liberdade dixital que demandan as GAFAM, e o seu presidente Trump, erosionará o emprego humano nos servizos internos. Daquela ficamos condenados a vivir do turismo (e aquí Airbnb está tamén a poñelo patas arriba) e pouco máis. Porque se durante a moi prolongada globalización das manufacturas o risco era a deslocalización física destas actividades a países de menor custo (laboral, fiscal, normativo etc.), afectando 20% do noso emprego, do que agora non se está a falar é da posibilidade de que o emprego no 80% restante da nosa forza laboral poida desaparecer ou ser deslocalizado. E, neste punto, habería que facer unha guerra defensiva (sen vergoña, como fan outros cos aranceis) contra a dixitalización de moitas actividades de servizos, aínda que os empresarios locais vexan isto "interesante" para aumentar a produtividade e os beneficios. Por exemplo, no sector financeiro, onde se está abandonando a atención persoal e local; ou no educativo, onde se está a utilizar a educación a distancia e outras simulacións para substituír o abandono planificado (aínda que con moita burocracia) da aprendizaxe presencial; ou no sector do comercio polo miúdo, onde o asesoramento e atención persoal suponse son substituídos por un número infinito de opcións na pantalla; no sector sanitario e asistencial etc. Porque de non facelo o país no seu conxunto vai pagar un alto prezo en oportunidades laborais e calidade dos servizos. E porque case ningunha actividade dos servizos é inmune a ser amortizada ou deslocalizada grazas aos "lumbreras" da dixitalización global. E xa non falamos dun 20%, senón dun 80% do emprego.