O déficit público na macroeconomía

Un dos debates máis intensos en economía, e que acabou por trasladarse ao ámbito político, é o relacionado coa capacidade dos gobernos de actuar sobre a evolución da produción nos seus países a través da política fiscal. Dúas son, esencialmente, as posicións: por unha banda, os que defenden que o déficit público ten efectos positivos a curto prazo, incentivando a actividade económica a través dos efectos multiplicadores; pola outra, os que defenden que o déficit público é, no mellor dos casos, neutral respecto ao crecemento, cando non provoca un efecto expulsión do investimento e do aforro privado. Estas dúas visións opostas teñen a súa orixe en dúas escolas de pensamento macroeconómico, o keynesianismo e a macroeconomía clásica, e a pesares de ser discusións sumamente técnicas, acabaron permeando nos debates políticos, e hoxe en día temos apaixonados defensores dunha ou doutra visión nas diferentes opcións políticas, aínda que en moitos casos non se acabe de comprender ben os supostos baixo os que se constrúen estes argumentos. Porén, non deixan de ser diferentes interpretacións do horizonte temporal no que se debe deseñar a política económica. Dúas escolas opostas Por unha banda, o pensamento keynesiano defende a capacidade do déficit público de provocar melloras no crecemento económico a curto prazo (coa correspondente redución no desemprego). O gasto público actúa como mecanismo de arrastre do conxunto da economía, xerando efectos multiplicadores. Cada euro gastado polo goberno provoca un efecto de gasto en cadea a través da demanda agregada: o maior gasto público xera maior capacidade de gasto en consumo por parte dos traballadores, que á súa vez fai crecer máis a produción, o que volve a facer aumentar o gasto en consumo (e o gasto en investimento en nova maquinaria por parte das empresas), e así sucesivamente, ata que os efectos acaban por diluírse. Ao final queda un aumento na produción e na renda e unha redución no desemprego. O maior gasto público xera maior capacidade de gasto en consumo por parte dos traballadores, que á súa vez fai crecer a produción O argumento da macroeconomía clásica, en cambio, é moito máis pesimista, e baséase na ultrarracionalidade dos axentes, a través da denominada equivalencia ricardiana. Se un goberno anuncia un aumento do gasto público, os axentes racionais son capaces de prever que o devandito incremento no déficit terá que ser financiado nalgún momento a través dunha subida dos impostos. Esta subida pode ser contemporánea ao aumento do gasto ou, máis probablemente, darase no futuro. Na previsión dun aumento dos impostos no futuro, os consumidores reducirían na actualidade o seu consumo para comezar a aforrar e facer fronte á maior presión fiscal futura. O efecto do aumento do déficit queda pois anulado, e non habería efectos sobre a produción ou o emprego. Efectos a longo e curto prazo A cuestión do financiamento do déficit non é menor. O aumento do gasto precisa ser financiado dalgún xeito, polo que a preocupación clásica polos efectos a longo prazo ten a súa lóxica. O keynesianismo centra a súa atención no curto prazo ("a longo prazo, todos mortos", dixo Keynes no seu Tratado sobre a Reforma Monetaria de 1923) , polo que a cuestión do financiamento queda nun segundo plano. Na lóxica keynesiana, a "urxencia" de reactivar a demanda agregada queda por riba do financiamento dos déficits públicos, aínda sendo conscientes de que poden dar lugar a problemas de expulsión do investimento privado: o aforro privado dirixirase ao financiamento do déficit en lugar de financiar proxectos de investimento privado, o que pode comprometer o crecemento a medio/longo prazo. O aumento da renda derivado da maior actividade económica pode contribuír ao financiamento, vía impostos proporcionais. A lóxica clásica, pola súa banda, semella demasiado racional. Se ben é certo que os axentes coñecen a necesidade de financiar o déficit, non é moi realista asumir que van recortar os seus gastos no momento mesmo do aumento do déficit para estaren preparados para o futuro aumento de impostos; ou incluso que estean pensando nas xeracións futuras, ás que non queren deixar endebedadas por un aumento dos gastos presentes. A evidencia empírica indica que este comportamento ultrarracional, se ben é moi lucido dende o punto de vista técnico dos modelos, non se corresponde coa actitude real dos axentes. Con todo, a hipótese da equivalencia ricardiana si fai fincapé nos aspectos do financiamento do déficit, que na perspectiva keynesiana semellan esquecerse. Como soemos dicir moitos economistas, nada é de balde, e isto tamén debe ser tido en conta no deseño da política fiscal.