Concepto de mercado

É un argumento recorrente –un recurso en último extremo– entre os liberais ou ultraliberais en economía acudiren ao rol do mercado para xustificar o reparto da riqueza creada, as desigualdades crecentes ou accións de política económica impresentábeis, mais sempre favorábeis á acumulación do capital. Dise que o mercado actuando é o responsábel último das relacións económicas existentes; e cando se amosan resultados con deseconomías, inxustiza manifesta ou tensións de mercado insoportábeis, arguméntase que se debe á ausencia de liberdade de mercado e non á súa actuación. Non obstante, na historia económica e na do pensamento económico existen dúas realidades que non debemos ignorar: o mercado descrito na teoría económica dos clásicos é un modelo teórico do que debería ser, mais nunca existiu. O mercado necesario á acumulación de capital foi "creado", foi construído, para responder ás necesidades de acceso aos recursos por parte dos capitalistas e para crear masa de traballadores dispostos a contratar coa só posesión da súa forza de traballo. Traballo e capital O mercado é, xa que logo, o ponto de encontro asimétrico entre dúas concorrentes: os traballadores e os donos do capital, as regras de funcionamento do mesmo son estabelecidas polo capital. No devir histórico, o poder desas regras de funcionamento de mercado son moduladas pola loita sindical e a regulamentación das leis dos Estados, actuando como contrapoderes. É o mercado responsábel do inxusto reparto das rendas? Como se explica a decrecente participación das rendas salariais no PIB? Así tamén, é imposíbel casar mercado en funcionamento libre coa crecente desigualdade interna das distintas capas de traballadores: non se entende a segmentación do mercado de traballo. O conxunto de bens dispoñíbeis propor-cionados polos servizos públicos son aforro neto de gasto salarial O crecemento continuo dos beneficios das grandes empresas semella exhibición obscena de lucro en momentos en que ao mesmo tempo hai negativa empresarial dura a acordar melloras nas condicións de traballo. E xa non digamos as discusións existentes sobre o aumento do salario mínimo, da duración da xornada de traballo ou dos gastos públicos en benestar social. Mal calculan para si mesmas as grandes compañías ao esqueceren que todos os bens non salariais que son recibidos en forma de prestacións públicas significan unha remuneración substitutiva dos salarios non percibidos. Así son os casos dos bonos do transporte, a sanidade gratuíta, o coidado aos ex traballadores xubilados, o ensino gratuíto e universal, a vivenda protexida e asequíbel... O conxunto de bens dispoñíbeis proporcionados polos servizos públicos son aforro neto de gasto salarial e, xa que logo, paliativo de salarios cativos. É pouco entendíbel que a grande patronal, e a pequena tamén, exhiban unha negativa recalcitrante a colaborar con fondos dispoñíbeis en forma de impostos para que o Estado leve a cabo eses gastos sociais. Certamente, enténdese que a súa negativa é a pagar máis impostos ou a contribuír doutro xeito á gastos sociais, bolsas de estudo, vivendas fóra do mercado especulativo ou calquera outro tipo de mecenado presente en calquera outro país capitalista. Monopolio de enclave O grado de desenvolvemento económico español non se corresponde en absoluto con esa corresponsabilidade social do seu rol. E referíndonos ao noso país, é lastimoso contemplar ese mesmo panorama de deserto en accións sociais, porque debemos engadilo á contemplación das cargas que soporta o territorio e, por tanto o país, unha vez que o investimento do monopolio de enclave de turno levanta o voo. Non imos reproducir unha listaxe moi coñecida, con só dous casos chega: a ría de Pontevedra e A Mariña, depositante da balsa de lodos de Alcoa, única no hemisferio norte deste lado do Atlántico (a que había en Hungría xa colapsou). Quen vai repoñer á situación inicial o medio ambiente degradado? Serán as empresas que fixeron a súa ganancia a custa dunhas instalacións contaminantes? Mais volvamos ao concepto de mercado. É algo curioso. O seu significado en teoría económica corresponde á modelización dunha relación de distribución de mercadorías (bens, salarios, capitais e traballo) que levaría a termo de maneira automática unha correcta distribución a través da demanda e da oferta encontrada. Esta formula máxica nunca funcionou. Por dúas razóns: porque a maxia non existe e porque o poder dos posuidores de capital, terras e poder político nunca estivo para moitas brincadeiras. A necesidade de investimento para obter gaño seguro non podía agardar pola acción do mercado dos economistas, segundo algúns libros sosteñen.