Cero case absoluto

O apagamento xeneralizado ou cero case absoluto do luns 28 de abril na península Ibérica tivo unha dimensión extraordinaria e grave, un feito avisado e esperable. Os datos en tempo real publicados por Rede Eléctrica de España mostran unha caída da produción de 15 GW en menos de 5 segundos (60% da produción), se ben, continuou con 10 GW, que xunto coas interconexións con Francia e Marrocos, posibilitaron o reestablecemento progresivo da subministración. Coñecer, entender e explicar a complexidade do sector eléctrico pasa por considerar o coñecemento e experiencia de equipos multidisciplinares de profesionais, que valoren de forma simultánea afectacións de diferentes disciplinas, como enxeñaría, técnica, física, dereito, economía, entre outras. A evidente transformación do sistema eléctrico nos últimos quince anos, con novos retos e necesidades, urxen unha modificación profunda, dado que a subministración eléctrica é un servizo estrutural, cuxo fallo pode paralizar a nosa sociedade en cuestión de milisegundos. O sistema eléctrico español A Lei do Sector Eléctrico de novembro de 1997, que iniciou o proceso de liberalización e privatización de dito sector en España, recoñece o servizo eléctrico como esencial (antes era público), en base ás decisións dos axentes (antes en base á optimización teórica), e suxeito ás decisións de investimento que os axentes consideren (antes en base a unha planificación estatal da xeración). Identifica os principais axentes, por exemplo os xeradores, transportistas (transmisión de electricidade desde os centros de produción á rede de distribución), distribuidores (subministración de electricidade nos puntos de consumo), comercializadores (venden enerxía eléctrica aos consumidores), reguladores (administración do Estado e Comisión Nacional dos Mercados e a Competencia), operador do mercado (xestión económica do sistema OMI-Polo español –OMIE–), e operador do sistema (Rede Eléctrica de España na xestión técnica do sistema, de capital público e privado). A falla de estabilidade na electricidade producida e transportable pode provocar en tempo real desaxustes entre a demanda e a oferta Sinala que as actividades en competencia serán as de xeración e comercialización, pero as actividades reguladas serán as de transporte, distribución, xestión económica e técnica, implicando una separación xurídico/contable das actividades reguladas e en competencia. En canto ao transporte e a distribución, son monopolios regulados, sendo retribuídos en base a custos de investimento, mantemento e operación desas instalacións. A Lei 24/2013 do Sector Eléctrico, con última actualización o 27 de xuño de 2024, sinala no artigo 30.1 que o operador do sistema ten como función principal "garantir a continuidade e seguridade da subministración eléctrica e a correcta coordinación co sistema de produción e transporte". Tamén apunta como se venderá a electricidade, a través do operador do mercado. Fundamentalmente, no mercado diario, cun sistema de ofertas de xeración, en base a transaccións (cada hora) de compra-venda de enerxía eléctrica correspondente ao día seguinte. Son previsións, cunha orde de entrada da electricidade (nucleares, renovables, resto de centrais). E esta orde está na base do sistema de fixación de prezos, mal chamado marxinalista, porque as tecnoloxías produtoras non son homoxéneas. Eivas a corrixir É un detalle clave a non homoxeneidade da xeración, a falla de estabilidade na electricidade producida e transportable, que pode provocar en tempo real desaxustes entre a demanda e a oferta. O último informe da ACER (Axencia europea para a cooperación dos reguladores enerxéticos) sinala que este problema é cada máis frecuente, podendo usarse puntualmente elementos correctores como o curtailment ou desconexión de plantas renovables que están producindo porque non é posible verter toda a electricidade xerada. Destaca que factores técnicos (e tamén económicos) son a causa, como o exceso de produción sobre a demanda, un déficit de calidade nas infraestruturas de transporte e distribución, a non existencia de mecanismos de estabilización de electricidade asíncrona (a renovable, menos contaminante e mais barata), o reto do almacenamento e a necesidade de reforzo das interconexións. O entendemento entre produción e transporte revélase como condición sine qua non. As infraestruturas da rede mallada constitúen un sistema robusto, pero para que sexa realmente óptimo e eficiente precisa cuantiosos e constantes investimentos por parte de quen o xestiona e de quen produce. Pero tamén de control e auditorías continuas por quen regula.