Cara á converxencia rexional?

A converxencia refírese ao proceso polo cal se reducen as diferenzas entre dúas economías. Algunhas teorías económicas, como a neoclásica, consideran que no longo prazo téndese á converxencia, porque os factores produtivos se desprazarían cara onde fosen máis escasos buscando unha maior remuneración, ata que se igualasen. Outras teorías, como as do crecemento endóxeno, as da causación circular acumulativa, a evolucionista ou a nova xeografía económica, apuntan á diverxencia, porque a concentración xera efectos positivos para o crecemento, aproveitando diversas economías de escala (tanto as internas derivadas da dimensión dunha empresa, como as externas, como as economías de aglomeración). Cómpre subliñar que a converxencia é relativa, non se refire só ao comportamento da economía analizada, senón tamén ao daquela coa que se compara. Habitualmente, utilízase como indicador o PIB por habitante ou per cápita (PIBpc), que facilita a comparación entre economías diversas en canto ao seu tamaño ou poboación. Diversas estatísticas e novas sinalan o bo comportamento recente da Galiza no PIBpc. Por iso, cómpre analizar a súa evolución tanto no contexto español como no europeo. Segundo o INE, o PIBpc da Galiza sitúase en 28.644 euros no ano 2023, o que equivale a 92,5% da media española e a 75,1% da media da UE considerando os 27 países que a conforman actualmente. Cos datos de Eurostat, o PIBpc real en paridades de poder adquisitivo da Galiza acada 83,7% da media da UE-27. Dende mediados do século XX obsérvase un claro proceso de converxencia con España e coa UE. Así, en 1960 o PIBpc da Galiza situábase algo por riba de 70% da media española e en 42% da media da UE, tomando como referencia 15 países (UE-15). En 1985, un ano antes da adhesión á UE, Galiza representaba 81,3% da media española e 57,4% da UE-15. Co cambio de século, o mesmo indicador situábase en 82,3% da media española e en 74,8% da UE-15 en 2001. O PIBpc da Galiza foi de 28.644 euros no ano 2023 Porén, na evolución do PIBpc da Galiza identifícanse distintas fases. Dese xeito, en relación coa media española obsérvase unha notable converxencia dende mediados do século ata 1980. No período 1980-2000, o PIBpc estáncase, con anos de redución. O proceso de converxencia retómase co cambio de século, especialmente na primeira década e máis concretamente no período 2005-2008. Dende 2008 desacelérase o ritmo de converxencia, especialmente entre 2010 e 2019; e dende 2020, recupérase a senda da converxencia. Con respecto á UE, o comportamento é semellante. Galiza avanza cara á converxencia dende 1960 ata 1975, retrocede no período 1975-1985, despois converxe ata 2010, máis suave ata finais do século XX e máis intensa na primeira década, especialmente de 2005 a 2009. Dende 2010 obsérvase un afastamento ata 2015, cando se volta á converxencia. A pandemia de 2020 interrompe ese achegamento, que se retoma dende 2023. Porén, aínda non se acadan os valores do período 2005-2010. E iso a pesar do efecto estatístico de redución do PIBpc da UE, primeiro, pola ampliación a 25 países, e máis recentemente pola saída do Reino Unido, que achegaba 15% do PIB da UE e menos de 13% da poboación. Factores explicativos Aínda que a evolución do PIBpc da Galiza varía ao longo do tempo, é bastante semellante ao do PIB. O ciclo económico galego é similar ao español, cun certo retardo e, en xeral, máis suave tanto nas fases de crecemento como de recesión. As excepcións limítanse ao maior crecemento da economía galega a comezos dos anos 80, en 1999, en 2004, no período 2006-2008, en 2010 e en 2015, mentres que rexistrou un maior descenso en 2011. Ademais, a poboación na Galiza estáncase e mesmo tende a reducirse, malia lixeiros aumentos nalgúns anos. Isto contrasta co notable aumento da poboación en España. Polo tanto, pode falarse dun proceso de converxencia pasiva, derivado do declive demográfico, e non do maior dinamismo económico. O PIBpc pode descompoñerse en dous factores determinantes: a produtividade por traballador e a poboación ocupada sobre a poboación total. O nivel do PIBpc na Galiza explícase principalmente pola baixa produtividade, que foi aumentando, principalmente polo cambio sectorial, mais aínda non acada os valores medios de España ou da UE. Asemade, a taxa de ocupación, que partía duns niveis elevados, foise reducindo, consecuencia da destrución do emprego e non do aumento da poboación activa. A pesar da mellora recente, aínda se sitúa por debaixo da media española e da UE. Alén da limitación de centrar a análise de converxencia só no PIBpc, hai que considerar as disparidades internas e a necesidade avanzar de xeito real e continuo cara á converxencia, para que o que se acada nun período, non se perda nos anos seguintes, como sucedeu habitalmente.