Beneficios sociais dos recursos mineiros

Analizaba en novembro de 2023 en Nós Diario algúns aspectos da recente lei da Xunta de Galicia sobre os nosos recursos naturais. Sostiña que a tramitación do Anteproxecto de lei de promoción dos beneficios sociais e económicos dos proxectos que utilizan os recursos naturais de Galicia era unha excelente ocasión para avaliar como os seus redactores procuraban, ou non, optimizar o benestar social e a conservación dos recursos do país. Daquela centrábame nos recursos naturais renovables e de uso enerxético directo (biomasa, hidráulica, eólica, solar etc.) con impacto tamén directo no colapso climático. Pero esa lei, agora finalmente aprobada (BOE 6/1/2025), tamén se refería aos recursos minerais (metais, terras raras, rochas etc.) nos que nesta ocasión quero centrar a miña atención dada a permanente actualidade que están a ter nos medios de comunicación galegos e para os territorios afectados máis directamente. Estes recursos non son renovables, o que, xa de entrada, obriga a unha xestión aínda máis coidadosa e de precaución, pois podemos esgotalos e deixar as vindeiras xeracións sen uns recursos que lles poderían ser moi necesarios. Cousa que non sucede con recursos renovábeis xa citados (biomasa, vento, augas, solar). Tendo en conta, por riba, que estes recursos non renovábeis son cruciais para desenvolver a transición enerxética (eólica, solar, baterías) e dixital, e tamén para non poucos programas de defensa. Potencial mineiro Neste contexto, nun recente inventario encargado pola Xunta de Galicia destaca o potencial galego en grafito natural, niobio, manganeso, metal de titanio, platino, terras raras pesadas, antimonio, silicio metálico, cobalto, litio, tántalo, volframio, baritina e cobre. Por tal motivo a Comisión Europea considéraos estratéxicos para garantir unha autonomía e soberanía (dixital, enerxética e de defensa) (Consello da Unión Europea, 2024), o que aconsella que a súa xestión a realicen os gobernos directamente (con empresas públicas) e non grupos mineiros privados. Por non falar de que o seu difícil reciclado, os procesos moi contaminantes na súa obtención e a súa escaseza reclaman unha xestión cun ritmo moi prudente, embridando a demanda por medio dun control e oferta pública. E non facelo ao fío do dispendio do consumismo privado (dixital ou enerxético), tal como xa argumentaba en Tempos Dixital sobre os enerxéticos na análise que titulaba "Primeiro paparon as augas… e agora foxen os ventos". Un informe da Xunta destaca o potencial galego en grafito natural, niobio, manganeso, platino, terras raras pesadas, cobalto, litio, volframio, cobre... Neste punto a cuestión debe ser: que criterios pon riba da mesa a Xunta de Galicia sobre todo isto? De entrada chama a atención que o concepto "mineiro" só figure no artigo 7 e no 20 cando fala de priorizar as concesións polos seus "beneficios sociais e económicos", pero sen nomear nunca que estes beneficios pasen pola súa xestión pública para garantir a autonomía estratéxica, a resiliencia e a mínima extracción posible en favor das vindeiras xeracións. En concreto o beneficio da resiliencia só se comenta en relación á opción do hidróxeno e non aos minerais, e a autonomía só en relación aos parques eólicos, pero non sobre as terras raras e os minerais críticos. Sobra dicir que o concepto de soberanía (dixital ou enerxética) non existe para a Xunta. A redución da dependencia só se considera (art. 4) como unha dimensión daqueles beneficios sociais e económicos. Sendo así que nos artigos 21 a 24 da citada lei, cando se fala das sociedades que poden participar na concesión de dereitos mineiros, dise que poden selo polo sector público, pero non se concreta a porcentaxe mínima ou máxima desa participación, e en ningún caso se considera a opción cento por cento pública. Capital público Con estas premisas non é de estrañar que nas novas da prensa deste últimos meses vexamos grupos mineiros privados en acción (así os suecos de Eurobattery Minerals na Gudiña, canadianos e logo australianos –Energy Transition Minerals– en Penouta, o grupo alemán Cafersa en Carballeda de Valdeorras ou a británica Atalaya Mining en Touro), pero ningunha pública española e, moito menos, galega. Desnortados. Non sendo casualidade que este particular sexa algo que non se pode contrastar no Catastro Mineiro de Galicia. Para deixar de estar desnortados, cando imos condicionar unha concesión mineira na Galiza a que a empresa teña un 51% de capital público galego? E non apenas 10% que ten Recursos de Galicia na mina de Doade (Beariz). Para cando Recursos de Galicia contará cun 51% de capital público para ser de verdade público-privada e non, como é hoxe, privada-pública, con só o 30% da Xunta?