Xosé Freixanes, o artista comprometido

Xosé Freixanes chegou a definirse en Fragmentos del todo (Como flores tardías) non como o pintor que pinta cadros, senón como "unha persoa que vive e, como consecuencia desa vivencia, entre outras cousas, pinta cadros". Para el a súa obra forzosamente tiña que estar asociada ao bo e ao malo do mundo, de tal maneira que a arte e a vida empurrábanse mutuamente transitando polos vieiros da certeza, denudando as inxustizas, revelándose contra as ruindades e poñéndolle cara aos humildes. Non podía ser doutro xeito, o artista, recentemente falecido, era un home comprometido que mesturaba arte e poesía nunha confluencia que non temperaba a denuncia nin amortecía a dor, pero facía que a emotividade, o sentimento, que quería comunicar alcanzase a moita xente. Primeiras vangardas Freixanes principiou a súa traxectoria entre os anos setenta e oitenta, anos de dinamización artística, recoñecemento das primeiras vangardas históricas e irrupción de movementos de identidade como os Novos Salvaxes alemáns, asentados na cerna do pensamento de Joseph Beuys, ou a Transvangarda italiana, época tamén para abraiarse ante o grande formato do expresionismo abstracto americano ou a xestualidade da materia do informalismo. As posibilidades naquel intre eran tan plurais que xeraban ao instante o entusiasmo de modos e técnicas diversos, provocando a súa vez un grande abano de estilos, que remataban incluso cruzándose entre si nunha mesma creación. O artista era consciente de que "existimos desde a diferenza" e construía os seus mundos arredor dun cruce de culturas onde a beleza e a palabra prevalecen Algúns definiron aquela situación como eclecticismo, pero os máis determinaron que era unha situación nacente, fresca, variada e exultante en ideas e feitos, propicia para artistas, xestores, galeristas… Foron tempos favorables para osixenarse e experimentar co novo conceptualismo, para os debates especialmente intensos arredor da pintura, nun momento que ata mesmo aventurouse a falar, nun exceso, da morte desta práctica artística. As controversias tocaban todas as teclas da arte e a polémica abríase paso en calquera aspecto cultural, pero ao final "o tren da pintura" prevaleceu e Freixanes mantívose fiel sempre a ela. Neste contexto en Baiona agroma no verán de 1980 o grupo Atlántica baixo a titoría do coleccionista e mecenas Román Pereiro. Como en Alemaña e Italia, aquí o "atlantismo" marca a personalidade das raíces e o carácter expresionista da cor imponse nos cadros. Non é anecdótico que Freixanes formara parte deste movemento participando nas actividades programadas porque dalgún xeito ese sentido colectivo vai ser unha constante ao largo da súa traxectoria. Despois de Atlántica o seu horizonte vai buscalo fóra, en Bilbao e Madrid, ou exercendo a docencia en Granada; viaxa moito, volvendo en repetidas ocasións á India, país que impera nel cunha sorte de azos de sabedoría que contaxiará moitas das súas obras. Arte para a inclusión O artista era consciente de que "existimos desde a diferenza" e construía os seus mundos arredor dun cruce de culturas onde a beleza e a palabra prevalecen sempre ante o despropósito, o abuso ou a tiranía. Tal e como entendía el a creación: "A estética e a arte actúan como ferramentas de diálogo e comprensión". O multiculturalismo revelase nas súas instalacións a través dos versos de Gamoneda, Chantal Maillard, Alfonso Pexegueiro, de Valente e Mahmoud Darwish, na fariña de arroz coa que cubriu a igrexa de San Domingos de Bonaval en Cartografías do tempo, na pedra de basalto coa que escribiu no chan dun antigo mercado otomán de Damasco, na roupa dos "diferentes" que como unha haima pendurou no espazo do Museo do Mar de Vigo; tamén nas súas pinturas integrou como se fosen pinceladas soltas a caligrafía e os arabescos árabes, os rostros dos máis vulnerables, as mans dos máis indefensos, sempre cunha elegancia e orixinalidade encomiables. Tiven o privilexio de colaborar con Xosé Freixanes na publicación Trazos desde el olvido. Neses días coñecín máis de preto o home implicado, sensible e desprendido, que era capaz de transmitir eses auténticos valores aos seus alumnos da universidade, a familias con nenos e nenas de diferentes capacidades intelectuais, aos que admiran a súa obra, entre eles o comisario de exposicións Xosé Luis García Canido e a galerista Asunta Rodríguez, así mesmo a todos cantos sentimos que a arte pode ser un marabilloso vehículo de inclusión e nunca un lugar, como el mesmo escribiu, onde impere "a inxustiza, o integrismo, a marxinación, fanatismo, a castración e o asasinato". Que ben acaída esta reflexión para un mundo que acaba de perder o grande e xeneroso artista.