As festas da malla mostran a importancia do traballo cooperativo

Antes da introdución da maquinaria agrícola, o traballo agrario na Galiza era esencialmente colectivo. Desde a sementeira á recollida do cultivado, a dificultade das tarefas a desenvolver era repartida e colectivizada pola veciñanza das aldeas, unha angueira que boa parte das veces remataba en celebración do traballo colectivo. Boa conta disto son as labradas, un sistema de axuda mutua polo que se ían labrando, de maneira colectiva, unha a unha todas as veigas. Documentada en comarcas como O Condado, A Paradanta ou Terra de Montes, dada a configuración minifundista dos predios galegos, as beiras e os cabeceiros das leiras tiñan que ser traballados con sachos, pois os valados impedían que o arado se achegase o suficiente. O traballo manual era desenvolvido por dous grupos de persoas que, buscando alixeirar a dureza das tarefas, competían por ver quen remataba antes o labor. O grupo vencedor gañaba tamén o dereito a "botar a aña". Como recolle Xisco Feijoo en "As añas", artigo publicado na revista da Asociación de Gaiteiros Galegos Aturuxo, estes cantos consistían, na súa versión máis simple, en aturuxos e petos con pedras nos legóns en sinal das vitorias, mentres que as versións máis complexas implicaban unha serie de cantigas de desafío ao grupo perdedor. Este ritual tamén podía incluír unha competición de baile, convertendo o que en principio era unha tarefa árida, a da labranza da terra, nunha verdadeira festa. A cerimonia repetíase en todas as tarefas que requiría o calendario agrícola, tamén na recollida e no procesado do sementado. Canto e baile precedido dun traballo realizado entre a comunidade. Danzar para San Roque Recuperar o pasado A modernización e mecanización do agro trouxeron unha desexada redución na severidade das tarefas do campo. Mais tamén supuxeron a desaparición do traballo colectivo nas aldeas e, paseniñamente, das tradicións que levaban aparelladas. Con todo, o traballo incesante e incansábel do movemento asociativo da Galiza conseguiu recuperar estes ritos en numerosos puntos da xeografía galega. As festas da Sementeira e da Recolleita de Matamá, en Vigo, ou a festa da Sementeira de Salvaterra do Miño (O Condado) son exemplos de xornadas que xuntan centos de persoas con programas de actividades centrados en render tributo e dar a coñecer as formas tradicionais de traballar a terra. Mais en agosto se hai unha festa deste estilo por excelencia esa é a malla, unha das últimas fases do procesado dos cereais, principalmente centeo e trigo. A primeira fin de semana deste mes en Boiro (O Barbanza), a pasada fin de semana en Castro de Rei (comarca da Terra Chá), o sábado en Lalín (Deza) e o domingo en Meira (comarca homónima) decorreron xornadas festivas centradas en recrear unha actividade con séculos de historia que decorría de modo obrigado en xullo –e probablemente tamén en agosto–, precisamente por coincidir cos días de máis calor e sol de todo o verán, unha condición necesaria para que a palla dos cereais estivese o máis seca posíbel. En Meira e Doade A Festa da Malla de Meira, impulsada pola Asociación Amigos da Malla de Meira e recoñecida como Festa da Galiza de Interese Turístico desde o ano 2005, xuntará este domingo veciñanza da localidade e dos arredores que presenciarán o revivir do labor manual e da cooperación como columna vertebral da vida cotiá. O pasado volverá á vida coa representación da malla, primeiro de maneira manual e logo coa axuda dunha debulladora mecánica. De igual modo, en Doade, no concello de Lalín (Deza), e logo do carrexo dos mollos, realizarase unha malla tradicional, primeiro á pedra e logo con males, cunha malladora manual, cunha a motor e cun tractor. E é que este é outro dos aspectos a destacar destas festas, pois permite observar en acción a evolución do proceso de malla, complementando á perfección a tarefa que desenvolven os museos etnográficos do país que resgardan aparellos de labranza tradicionais. A xornada comezará coa chegada do trigo tras ser recollido días atrás noutra xornada de sega –realizada á man, como se facía antes– e almacenado no predio en forma de medeiros. A continuación, as colaboradoras da festa iniciarán a malla tanto a man –co sistema do mallo (dous bastóns unidos por unha correa de coiro) ou cunha escabezadora– como á máquina –tanto a accionada pola forza humana como a motor–. Personaxes e tradicións aínda por recuperar Así, comezarán traballando a man e irán incluíndo ferramentas até a chegada da malladora, facendo un percorrido polas distintas técnicas e a súa evolución no tempo da man da transformación das ferramentas usadas. O proceso continúa co paso do gran pola limpadora, mentres se vai construíndo tamén o palleiro. Todas estas tarefas, que decorren ao longo do día, son realizadas á vista de todas as persoas asistentes á festa, e incluso están abertas á participación do público. O obxectivo é, ano tras ano, desenvolver unha xornada de convivencia recordando tempos pasados nos que a malla era un deses momentos de traballos agrarios, comunitarios, onde a veciñanza se axudaba entre si. Música e gastronomía acompañan as tarefas de malla Ao traballo cooperativo da sementeira, da recolleita, da sega ou da malla, tradicionalmente momentos de apuro e de traballo duro, sempre seguía unha sorte de festa. Comida e bebida a cargo do propietario do predio traballado e música e baile por conta da veciñanza, como no caso das Añas descritas por Xisco Feixoo. Por algo o canto e o baile son intrínsecos do pobo galego. Así, as festas da malla tamén "recuperan" esta tradición, e a programación tamén inclúe unha parte lúdica que complementa as tarefas do agro. Tamén con baile Tanto en Meira como en Lalín, a historia e a tradición etnográfica únense a unha programación musical. En Meira destaca a actuación da centenaria A. C. Cántigas e Frores de Lugo, que estará acompañada no torreiro da festa, entre outros, por Nove Ferreñas, a A. C. Xancarandaina ou a Banda de Gaitas da Escola de Música de Meira. Porá o ramo á xornada un concerto dos Melidaos, que tamén actuarán un día antes na feira da Malla de Doade, en Lalín. Na capital do Deza actuarán tamén, no 10º Serán da Malla e logo dun xantar popular, grupos de música galega tradicional como as pandereteiras A Xariza de Parada, a banda de gaitas e danza O Irixo ou o grupo de gaitas os Trasnos de Doade.