Trumpismo á española

A era da crispación non só alterou o contido do discurso político, tamén a súa forma. A figura de Donald Trump representa o exemplo máis explícito dunha estratexia que substitúe o razoamento pola destrución simbólica do adversario. Esta fórmula, baseada na simplificación, na agresividade e na viralidade, está a se replicar no Estado español da man do Partido Popular e de Vox, ao converteren o insulto nunha ferramenta sistemática, nun método. Unha ferramenta que xa ensaiara Feixó e o PP na Galiza -e que continúan a facer- como cando se insinuou que Anxo Quintana era un maltratador. O obxectivo, pois, xa non é confrontar argumentos, senón deslexitimar o outro suxeito político, reducilo a unha caricatura e excluílo da lexitimidade democrática. Tal como Trump, a direita española fabrica alcumes como okupa, títere, narcisista, autoritario ou chequista para se referiren a Pedro Sánchez e ao seu Governo. Estes termos, reiterados nos parlamentos -tamén no noso-, nos medios e nas redes sociais, buscan consolidar na opinión pública unha imaxe moralmente negativa, sen necesidade de ofreceren análise nin proposta ningunha. Vox eleva esta estratexia á categoría de doutrina. A súa retórica define o Governo como criminal, ilexítimo ou filoterrorista. As forzas soberanistas son cualificadas de traidoras ou delincuentes separatistas. O obxectivo é corroer a lexitimidade política das maiorías parlamentarias, igual que fixo Trump ao negar os resultados das eleccións de 2020. PP e Vox seguen ese modelo sen disimulo: cada pacto parlamentario é presentado como unha cesión inaceptábel; cada negociación, como unha humillación. A linguaxe do insulto esténdese tamén aos medios de comunicación. Trump acuñou o termo fake news para desacreditar a prensa crítica. En España, Vox e o PP denominan TVE de Sánchez a RTVE, panfleto bolivariano a outros medios, ou desinformadores vendidos aos xornalistas. O insulto non pretende debater datos nin denunciar erros: busca destruír a confianza cidadá nos espazos de información e erosionar a esfera pública. O ataque ás nacións sen Estado Un dos aspectos máis alarmantes é a extensión do desprezo aos territorios. Dende que forzas como o BNG apoian acordos a cambio de medidas para as nacións, a dereita converte as demandas en obxecto de ridiculización, cualificándoas como delirio localista ou chantaxe separatista. De por parte, os deputados soberanistas fican convertidos en cobradores do separatismo. Esta retórica non anecdótica supón unha ofensiva simbólica contra a lexitimidade das expresións nacionais. Cando un deputado galego é acusado de mercadear por conseguir investimentos para Galiza, o que se cuestiona é que Galiza teña dereito a negociar, a propoñer ou a defender os seus intereses. E cando se afirma que eses acordos “rompen España”, está a se difundir o centralismo como dogma, e de que todo o demais son ameazas. Isabel Díaz Ayuso encarna esta visión sen matices. Con declaracións en que acusa o Governo de querer partir España e describe o nacionalismo que pacta como reinos de taifas chantaxistas, ou mesmo cualificando Sánchez como “fillo de puta”, Ayuso aplica o manual Trump. O seu ataque constante a sindicatos, medios públicos e institucións que a critican compleméntase cun discurso emocional, binario e polarizante. Mais esta linguaxe non é só retórica: ten efectos políticos e sociais profundos. Cando os rivais son presentados como inimigos, cando as institucións son retratadas como corruptas e cando os territorios son tratados como problemas, a convivencia deteriórase, o diálogo vira inviábel e a cidadanía percebe a política como un campo de batalla. Nos Estados Unidos, este estilo trouxo o asalto ao Capitolio. No Estado, atacan sedes de partidos políticos. A estratexia resulta eficaz a curto prazo: simplifica, mobiliza e canaliza frustracións. Mais tamén empobrece. Galiza, como suxeito político, vese atrapada nesta lóxica: as súas demandas son manipuladas como ameazas, os seus representantes, insultados, e a súa axenda, deslexitimada. Esta dinámica, se non se combate cunha cultura política firme baseada no respecto e no argumento, pode consolidarse e normalizarse. A lección do trumpismo españolista é clara: o insulto é un instrumento de poder que reconfigura o espazo político e altera a percepción colectiva do que é lexítimo. A democracia, que se sustenta no diálogo entre diferentes, non pode sobrevivir se a diferenza é tratada como traizón. A dereita extrema e a extrema dereita avanzan nesa dirección. E Galiza está no seu punto de mira.