O sector cultural demanda protexer como BIC todo o conxunto de Cerámicas do Castro

A declaración como Ben de Interese Cultural (BIC) do Museo Galego de Arte Contemporánea Carlos Maside, en Sada (comarca da Coruña), por parte da Xunta da Galiza –a falta de dez días de caducar o expediente e logo de que varias entidades desen a voz de alarma– foi recibida con satisfacción pero tamén con reservas por parte de colectivos culturais, historiadores e activistas da memoria histórica. O recoñecemento chega tras anos de presión social, mais o movemento asociativo insiste en que se trata dunha protección incompleta: a demanda principal é que o conxunto de Cerámicas do Castro sexa tamén declarado BIC. A reivindicación foi obxecto dunha reunión multitudinaria que tivo lugar na segunda feira mesmo na sede da Asociación Cultural Alexandre Bóveda, na Coruña. Convocadas polas asociacións Irmáns Suárez Picallo, Eira Vella, Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica (CRMH) da Coruña e a propia Alexandre Bóveda, participaron nela representantes de 29 entidades culturais e veciñais, así como diversas personalidades do ámbito académico e artístico. Daquela xuntanza saíu o compromiso de elaborar un manifesto e de coordinar futuras accións en defensa da totalidade do legado de Isaac Díaz Pardo. As entidades reclaman que o recoñecemento institucional estea "á altura" do valor histórico e simbólico do conxunto. Por iso, nas próximas semanas lanzarán un manifesto conxunto, aberto á adhesión de novos colectivos, persoas e entidades, no que pedirán a declaración como BIC de todo o complexo de Cerámicas do Castro, non só do museo. Entre os elementos que se pretenden protexer están o edificio orixinal da fábrica dos anos 40, o estudo de Díaz Pardo, a planta industrial de 1963, o edificio do Laboratorio de Industria e Comunicación (LICSA) e diversas obras escultóricas e murais repartidas por todo o espazo, como o mural de Seoane representando tres mulleres ou a fonte dedicada a Castelao, obra do ceramista Francisco Pérez Porto. O Museo Galego de Arte Contemporánea Carlos Maside constitúe unha das principais coleccións de arte do país, mais os seus defensores lembran que a súa importancia vai moito máis alá das obras que contén. Trátase dunha iniciativa cultural pioneira, nacida durante o franquismo para recuperar a memoria histórica de Galiza e a ligazón co exilio republicano, a través da obra e a colaboración entre Isaac Díaz Pardo e Luís Seoane. Foi un dos piares do chamado Laboratorio de Formas, que tamén impulsou proxectos como Edicións do Castro, Sargadelos e Cerámicas do Castro. A historiadora da arte Mercedes Rozas subliña tamén en conversa con Nós Diario as implicacións prácticas da declaración. “Agora mesmo, o dono actual de Sargadelos [Segismundo García] non poderá vender ningunha peza do museo sen autorización. Pero non chega con iso: debería haber un equipo de expertos que revise a catalogación e un compromiso de apertura ao público real”, denuncia. Rozas lembra que a intención de Díaz Pardo e de Seoane era democratizar o acceso á arte galega e pór en valor unha identidade cultural propia, ameazada polo réxime franquista. “O novo rumbo da empresa Sargadelos rompeu con esa identidade. Traer deseñadores alleos á cultura galega e borrar as referencias históricas é negar a razón mesma da existencia do proxecto”, engade. A falta de transparencia As críticas céntranse tamén na falta de transparencia e concreción da declaración feita pola Xunta da Galiza. Desde a Consellaría de Cultura limítanse a indicar a Nós Diario que as medidas que se aplicarán no Museo “son as mesmas que se levan a cabo con todos os bens de interese cultural da Galiza, tal como está previsto na Lei de patrimonio cultural”. Engaden que “a propiedade, igual que acontece sempre, é coñecedora destas cuestións” e que se seguiron o criterios técnicos en canto á delimitación do BIC. Carlos Babío, voceiro da CRMH da Coruña, advirte a Nós Diario da gravidade da situación: “Non sabemos se se vai incluír a contorna, os edificios anovados por Fernández-Albalat, as obras de arte que están fóra das salas, ou mesmo o estudo de Díaz Pardo, que é parte do seu legado vivo”. A incerteza é total, e por iso as entidades apostan por actuar con prudencia pero con firmeza: “Estamos organizándonos para que esta sexa unha reivindicación colectiva, coordinada e persistente”, afirma Babío. A importancia da mobilización social A protección do legado de Isaac Díaz Pardo é, para moitas das persoas e colectivos implicados, unha cuestión de xustiza histórica. Como apunta Rozas, “non se pode falar de arte contemporánea galega sen falar de Isaac". "E Isaac é inseparábel de todo o que levantou arredor do Castro: cultura, industria, memoria, deseño, edición, identidade”, prosegue. Para que esa obra integral sexa preservada, cómpre unha actuación decidida das administracións, que até o de agora só se moveron, segundo as entidades, pola presión social. “Está claro que a Xunta só actúa cando a sociedade civil se mobiliza. Por iso non podemos parar aquí”, conclúe Carlos Babío. As outras historias do complexo do Castro A preocupación tamén se estende ao uso actual das instalacións que foran concibidas como parte do proxecto de Isaac Díaz Pardo. Na reunión da Coruña denunciouse que espazos emblemáticos como Cerámicas do Castro acolleron recentemente actos de ideoloxía reaccionaria, ao tempo que se eliminaban rastros da obra e do pensamento do seu creador. Numerosas voces alertan de que limitar a protección ao museo é un erro que descontextualiza o seu valor histórico e cultural. Así o expresa a Nós Diario Abel López Soto, secretario da A. C. Irmáns Suárez Picallo: “A declaración BIC do museo é positiva, pero insuficiente. O corazón de todo está en Cerámicas do Castro. Alí naceu todo”. Tal e como lembra, a corporación municipal de Sada aprobou hai dous anos a iniciativa da súa asociación para que se recoñecese o valor patrimonial de todo o conxunto. Outro dos elementos que se puxeron sobre a mesa na reunión é o papel silenciado de Carmen Arias de Castro Mimina, a muller de Díaz Pardo. Segundo recorda Abel López Soto, “todo comezou nas cocheiras do Pazo de Mimina; ela era a propietaria dos terreos, e alí comezou a produción cerámica", polo quea súa figura "debe ser tamén recuperada e recoñecida”.