Pontevedra mostra as súas luces a través da mirada de Xosé Cobas

As espléndidas arquitecturas de Pontevedra son as protagonistas da exposición que se exhibe até o 27 deste mes no Espazo Nemonon da Boa Vila, coas ilustracións orixinais de Xosé Cobas para o libro Filla das ondas, unha actualización do texto da primeira edición do xa clásico libro de Fina Casalderrey, editada en 2024 por Kalandraka para celebrar o vixésimo quinto aniversario da publicación da obra. Filla das ondas é unha obra máis na bibliografía de Xosé Cobas para Kalandraka tras ilustrar Azucre, de Bibiana Candia; O pintor cego, de Xabier P. Docampo; Cadros dunha exposición, de José Antonio Abad; e Galego. Á beira do mar, de Juan Farias, ademais da edición en castelán de Memorias dun neno labrego, de Xosé Neira Vilas. Pero a narración de Casalderrey ten un significado especial para a cidade –a primeira edición foi editada polo Concello– polo que ten de recuperación da historia e da memoria: Paio Gómez Chariño, Benito Soto, Carlos Sobrino ou Castelao atravesan as súas páxinas nun desfile que ten algo de celebración e algo de reivindicación dunha identidade. As pedras Filla das ondas narra a historia de Froiaz, un rapaz que se instala coa súa familia en Pontevedra, onde sente que non acaba de encaixar. Porén, unha noite de San Xoán ten un máxico encontro cunha misteriosa nena, Mariña, que o leva nunha viaxe polo espazo e o tempo que percorre a historia da cidade. Desde a Feira Franca dos séculos XV e XVI até 0 boticario Perfecto Feijoo e o seu loro Ravachol, desde a muralla que rodea a vila señorial até o esplendor do barrio mariñeiro da Moureira. Historia, lendas e tradicións entretécense nun relato no que "as pedras cóntannos moitas cousas". E precisamente nas pedras detéñense as ilustracións de Cobas, que se deleita na plasmación de arquitecturas que perviven na cidade ou que desapareceron na bruma dos tempos, deixando que sexa a imaxinación das persoas lectoras as que sitúen nelas as personaxes. "É unha viaxe a través da arquitectura da cidade –a do presente e a do pasado–, unha narración simultánea na que as persoas lectoras deben completar as imaxes colocando nelas os protagonistas e dándolles, así, a presenza que consideren", explica Xosé Cobas en conversa con Nós Diario. "E tamén é unha viaxe a través da luz. A primeira e a última imaxe reproducen o reloxo da torre da igrexa da Peregrina. Na primeira, o ambiente responde ao día da festa de San Xoán, unha atmosfera espesa e chea de fume; na última a lúa está no alto, iluminando cunha luz diáfana. Ese tempo transcorrido non é só o da peripecia das personaxes, tamén propicia a lectura metafórica da aprendizaxe de Froiaz, o protagonista: agora ve máis claramente a cidade, logo de coñecer a súa historia". Un paseo literario pola Pontevedra de 'Filla das ondas' Efectivamente, os momentos de apoxeo e de decadencia da cidade desfilan polas imaxes de Cobas, quen tivo que documentarse de forma exhaustiva, xa que a cidade mudou e algúns dos edificios xa non existen. "É o caso da igrexa que estaba onde se atopa agora o Casino", apunta o artista, explicando que "algunhas desas arquitecturas están só insinuadas a través dos trazos do lapis, como unha representación fantasmal do que xa non está aí". Ese traballo de busca en papeis antigos vén evocado polo fondo ocre que unifica todas as ilustracións, que remite a documentos antigos e –como a propia narración de Casalderrey– algo misteriosos. Mais Cobas tamén subliña esoutra insinuación dos tons ocres. "É a cor da terra: o mar de Pontevedra queda ben reflectido nesas cores da ría; un mar tranquilo, manso. Mais a terra tamén ten a súa importancia na cidade: é a cor da olaría, do traballo coa terra, que é outro dos fíos condutores de todo o libro". Esas pistas axudan a reconstruír, desde a exposición, unha cidade e unha narración que tamén pode ser unha versión comprimida da historia da Galiza. Narracións paralelas para enriquecer a lectura "Os ilustradores sempre imos detrás do texto, como é obvio. Pero eu sempre trato de non caer na redundancia, de non contar o que xa conta o texto, porque para iso está a literatura. Busco as fendas a través das cales me podo infiltrar para crear unha narración paralela que non se conforme con ilustrar o texto, senón que o complete". Para iso foi necesario un traballo de colaboración e diálogo con Fina Casalderrey que durou, entre unhas cousas e outras, oito meses, unha forma de traballar que Cobas practicaba a miúdo con Xabier P. Docampo. Fina Casalderrey e Xosé Cobas mostran a "alma das pedras" de Pontevedra "O texto é unha obra literaria, e as ilustracións son obras plásticas; pero nese diálogo entre ambos os creadores nace o libro ilustrado, que vai un paso máis alá e que permite que o público poida deitar unha mirada máis rica sobre o relato. A mirada pode educarse e aprender a ver máis alá do obvio".