Poesía inmortal no Festival dos Eidos

A aldea de Parada, en Folgoso do Courel (comarca de Quiroga) é un lugar inmortal desde que Uxío Novoneyra plasmou a beleza da súa vila natal na súa obra. Os Eidos é un dos referentes fundamentais da poesía galega, "a obra cerna de Uxío", destaca a súa filla Branca, e tamén a obra que dá nome a este festival. A Fundación Uxío Novoneyra xurdiu a partir da homenaxe das Letras Galegas ao poeta, en 2010. O festival naceu cinco anos despois como un evento de poesía. "Aínda que hai outras actividades, o principal é xuntarnos para escoitar a poesía de Os Eidos e doutros poetas que convidamos cada ano", explica Branca Novoneyra a Nós Diario, salientando o estado "de proxección moi potente" da poesía galega na actualidade. Este ano, a programación representa este avance da literatura da nosa terra cara a fóra das nosas fronteiras coa participación de Mohamad Bitari, que está a traballar nunha tradución de Os Eidos ao árabe, a primeira, "unha clara apertura da influencia da nosa poesía en outros países a través da tradución", di Novoneyra. Tamén é o caso de Jaume Coll Mariné, "que traduciu poemas de Uxío Novoneyra ao catalán". "Debemos ser conscientes de que estamos nun bo momento. As nosas poetas chegaron a ser premios nacionais, como Chus Pato e Yolanda Castaño, e cada vez a nosa cultura é traducida a máis idiomas e gaña influencia en moitos lugares", engade. "E aínda é nova a terra", unha frase de Uxío Novoneyra que agora máis que nunca se traslada cara á súa vila. Tanto a sede da Fundación como o festival teñen lugar na Casa Museo Uxío Novoneyra, a casa natal do poeta no Courel. A cultura funciona como dinamizador rural nesta aldea "moi despoboada, de 15 casas", onde se converteu en algo semellante ás súas "festas patronais": "Os veciños están encantados de ter unhas festas de tres días despois de 40 anos", explica Branca Novoneyra. Ademais, o evento realiza actividades polos arredores e funciona como evento comunitario: "Comemos e ceamos xuntos, estamos desde primeira hora até a noite todos xuntos e conversando, polo que na aldea son uns días moi especiais, de reunión comunitaria". A décima edición Este ano o festival celebra o seu décimo aniversario cun programa artístico diverso. A organización percíbeo como "unha edición especial, porque traballan moitos colaboradores que xa estiveron en anos anteriores, mais tamén de balance, para saber como continuar co festival despois destes anos de experiencia". O paso do tempo foi un factor chave neste festival rural, xa que "comezou sendo un evento moi pequeno, exclusivamente na nosa casa e traballando só cos colaboradores". E a partir de aí "foi medrando e tamén profesionalizándose", afirma Novoneyra, quen engade: "Desde a terceira edición comezamos a captar financiamento e puidemos organizar unha programación máis ambiciosa". A única actividade que se mantén desde os seus inicios, e unha das que máis interese esperan entre as persoas asistentes, son os avistamentos de paxaros. Xabier Vázquez Pumariño dá a remuda a Uxío Novoneyra para mostrar a paisaxe do Souto do Rubial, mais no canto da palabra utiliza os sons característicos dos paxaros para transmitir a súa esencia. Con este mesmo fin de percibir persoalmente o que escribiu o poeta terá lugar tamén un roteiro pola arquitectura de Parada da man de Xosé Allegue. A maiores destas actividades, o festival céntrase na prosa. "O que nos interesa é escoitar poe-sía aquí durante tres días", sinala a organizadora, polo que intentarán "xuntar poetas de diferentes xeracións, e tamén de diferentes linguas". O curral será o escenario dun recital que deleitará coas voces de Isolda Santiago, que atravesou os anos 90 da poesía galega; Mohamad Bitari, escritor e xornalista palestino; Inés López, poeta e médica de Urxencias que publicou este ano o seu libro, e Ildefonso Rodríguez, músico e poeta. Nesta mesma liña, haberá dúas conversas poéticas repartidas nas dúas xornadas iniciais. A primeira contará coa intervención de Nieves Neira e de Xabier Cordal, e a segunda, enmarcada no programa 'Afinidades Electivas', con Oriana Méndez e Jaume Coll Mariné, que recitarán unha escolma da súa poesía. Unha das actividades principais é a presentación da biografía de Uxío Novoneyra A distiancia do lobo, con Antón Lopo e Manuel Jabois. É xa unha tradición do festival dedicar un espazo a maiores a reivindicar o poeta: "Sempre facemos un acto no festival para ler Os Eidos e todos os poetas incorporan nas súas intervencións unha ampliación para esa lectura", indica Branca Novoneyra. Mais o legado de Uxío non será o único presente nestas datas, pois Emilio Cao é o protagonista dunha escoita na súa homenaxe na que terán cabida os seus álbums Fonte do Araño e Amiga Alba e delgada. Finalmente, a música será a cultura que dea ambiente ás noites con artistas como Loita Amada, Furada, Moura, Lobeira e DJ Tristón. O festival porá o ramo, o domingo ás 13 horas, coa actuación de Son de Corda. A Fundación A Fundación Uxío Novoneyra, con sede na Casa Museo do poeta, xoga un papel fundamental na difusión cultural en espazos rurais. "Somos unha fundación de legado literario cunha programación específica arredor da celebración dun libro; penso que é o único festival na Galiza que se dedica todos os anos a ler, a pensar e a afondar en comunidade sobre os poemas dun mesmo libro", sinala Novoneyra. Partindo da literatura, a poesía e as artes, a organización realiza diversos proxectos destinados a estender, dar voz e investigar iniciativas culturais nas montañas do Courel. O proxecto principal recóllese na casa natal do poeta, que funciona como un museo aberto que mantén vivo o legado de Uxío Novoneyra e doutras grandes personalidades relacionadas coa literatura galega. Mais a fundación vai máis alá, con proxectos como as residencias 'Ámeto Mítico', para a recuperación da poesía itinerante; o proxecto Ith Funding, que cumpre funcións de formación, acompañamento e apoio a iniciativas culturais, e unha rede internacional de alianzas como unha estratexia comunitaria e de atracción de talento.