A pintura na catedral de Santiago

Probablemente os segredos mellor gardados do Medievo atópanse en libros e códices de mosteiros e catedrais. En distintas pasaxes de El Giro, o escritor Stephen Greenblatt narra, entre os límites da ficción e o ensaio, o valor destes documentos atesourados por amanuenses que escribían con empeño, baixo a regra do silencio, a crónica que caía nas súas mans. Pero matiz substancial en moitos destes manuscritos eran as iluminacións, esas ilustracións artísticas que completaban o labor didáctico da mensaxe que se quería transmitir. O libro ilustrado, entintado en azuis, vermellos, amarelos e verdes, e en non poucas ocasións tamén en ouro e prata, fixo a función de abrir paso ao nacemento da pintura como tal. De feito, creadores como Piero della Francesca empezaron ilustrando libros e acabaron como destacados pintores do Renacemento, nun momento crucial no que a percepción do mundo estaba a cambiar e, en consecuencia, igualmente a da arte. Hai que pensar só na importancia de certas técnicas como a da perspectiva para entender a gran transformación que se produciu daquela. Miniaturas nos libros En Galicia a grande época dos manuscritos medievais transcorreu en tempos do arcebispo Diego Xelmírez que potenciou en Compostela o scritorium catedralicio introducindo a copistas e mestres iluminadores europeos. "Con toda probabilidade, conta o profesor David Chao, foron traídos miniaturistas anglonormandos e do oeste francés […] contribuíndo a formar outros iluminadores que permanecesen por máis tempo na catedral". Desta época son O Tombo A e o Codex Calixtinus. O primeiro relata o xerme da inventio e os seus principais personaxes, e son precisamente as miniaturas as que van dando forma a estas antigas memorias. O segundo, importante desde moitos puntos de vista, é un compendio de cinco libros con relevante información sobre o roteiro do Camiño Francés de peregrinación, e coa valiosa excepcionalidade dunha parte dedicada a anotacións de músicos franceses. Nas iluminacións, a dicir dos expertos, pódense ver distintas mans ilustrando as iniciais decoradas ou os pequenos detalles das representacións vexetais e animais fantásticos cos que os artistas embelecían os documentos. A pintura pasou dos libros aos muros, vestindo os distintos espazos da basílica a medida que evolucionaba a súa arquitectura e mudaban os estilos Pero aos poucos a pintura pasou dos libros aos muros, vestindo os distintos espazos da basílica a medida que evolucionaba a súa arquitectura e mudaban os estilos. Os retablos e paredes das capelas, as salas capitulares, a sancristía ou mesmo o antigo coro foise poboando de imaxes haxiográficas, escenas relixiosas e retratos que desenvolveron a través de séculos unha función divulgadora e propagandística, exhibindo en murais ou cadros un relatorio histórico, con tramos reais e moitos outros imaxinados, da historia da igrexa. Murais O artigo de Chao encabeza unha publicación, dirixida polo director do Museo Catedral de Santiago, Ramón Izquierdo Peiró, na que distintos especialistas percorren a vida da pintura no recinto catedralicio desde a Idade Media ata a Idade Contemporánea. Hai murais que coas distintas reformas e o paso do tempo perdéronse, pero é interesante comprobar como moitos resisten trasladando os matices de parentesco co Medievo, o Renacemento ou o Barroco; así sucede, por exemplo, nas capelas de San Pedro, na antiga capela das Reliquias ou na capela Maior. En contra do que se podía pensar, tamén a época contemporánea ten o seu significado artístico nas catedrais e igrexas de hoxe. Baste lembrar o Santuario de Arantzazu no País Vasco, identificado polas obras de Oteiza, Chillida, Lucio Muñoz e Néstor Basterretxea, a intervención de Miquel Barceló na catedral de Palma ou a abraiante instalación do francés Benoît Dutour na igrexa da Madeleine en París. Habería moitos máis exemplos porque a arte métese en calquera abertura da sociedade. E como non podía ser doutro xeito, na catedral de Santiago a representación ben dada por creacións de Tito Vázquez ou Juan Luis, pintores da chamada Escola de Pintura Compostelá dos anos vinte e trinta do século XX. Pero a colección do museo segue crecendo coa compra recente dun cadro con temática xacobea do pintor Raimundo de Madrazo e con outra do artista hiperrealista cubano David Planas –a escultura está representada desde hai algúns anos por Leiro cun cortaventos en madeira da Porta Santa– , ambas as dúas adquisicións escenifican a evolución duns fondos recolleitos agora na publicación Historia Pinxit. Espazos, temas e personaxes na pintura dá catedral compostelá.