Un país de pandeireta

Camiñar en círculos pode ser tamén un xeito de avanzar. Tendemos a interpretar a realidade dun xeito lineal, progresivo e evolutivo. A marcar inicios claros e finais nidios, mais mirar o mundo dende o círculo é un exercicio interesante. Porque o círculo non deixa de ser unha liña, na que principio e fin mórdense a cola. En xestión cultural en clave comunitaria, como en case todos os eidos, márcanos acotío unha visión resultadista sen nos decatar que moitas veces, o resultado é o propio proceso, o camiño percorrido e non é necesario ter un punto ao que chegar senón soamente facer cousas xuntas. Se analizamos a propia linguaxe, vemos como a xente da cultura está sempre traballando en proxectos. Sempre me fixo graza, porque podes estar sete anos traballando nalgo e seguir a chamalo proxecto. Imaxinemos, que sei eu, un arquitecto que estea eternamente proxectando e que nunca se materialice ese edificio. Pois iso facemos moitas veces en xestión cultural ou patrimonial: imaxinar edificios que se cadra nunca se van teitar, por iso é a clave a cuestión comunitaria, porque se simplemente poñemos unhas pedras xuntas, ese proceso devén nun fin en si mesmo. Circularidade e comunidade Segundo unha boa amiga, a palabra que máis emprego é comunidade. A segunda podería ser círculo pois na miña lacena de conceptos, o círculo é a representación axeitada da comunidade. Se hai un símbolo que representa esa circularidade comunitaria é a pandeireta. Pensar as individualidades como ferreñas que cobran sentido real cando se dan a man nun marco de madeira circular contribuíndo ao colectivo. Alén da imaxe, a pandeireta é unha máquina de cohesionar comunidades, o que gustaría a Woodie Guthrie xa que implicitamente é un xeito de matar fascistas… ou de evitar que se formen. O poder de socialización da música é enorme en tanto que participativo. Levado ao local, nun concello como A Pobra do Brollón, a Escola de Música, as foliadas guímaras, os Cantos de Taberna ou As Cores de Outono, vertebran grande parte da vida comunitaria. Se o levamos a un nivel macro, a nivel país, creo que estamos a vivir a sublimación deste fenómeno comunitario. Símbolo da oralidade A homenaxe colectiva das Letras, aínda que personificada en seis figuras por esixencia do guión, demóstrase un acerto absoluto por moitos motivos. A celebración deste ano transcende o literario, abarcando o musical, o etnográfico, o folclórico ou o político, dun xeito máis amplo que nomeamentos anteriores. Os artefactos culturais creados ou empurrados polas Letras 2025, abranguen moito máis que as clásicas biografías, reedicións, inéditos etc. sobre unha autora en cuestión. Ademais, o recoñecemento á colectividade de cantareiras é tamén implicitamente o recoñecemento ao asociacionismo vinculado á transmisión da oralidade. Este híbrido entre recoñecemento institucional e cultura de base está a facer unha programación vinculada ás Letras moito máis líquida: máis expansiva ao longo do ano, deslocalizada, multiformato e infiltrada nos públicos. Incluso, en casos, difuminando as fronteiras entre públicos e escenarios, é dicir, sendo realmente participativa. As Letras 25 son un gran paso para acabar de poñer as ferreñas no marco; conectar persoas, asociacións e institucións Esta visión poliédrica das Letras 25, permite que case calquera artefacto cultural se poida converter en recoñecemento á oralidade. É moito máis doado tirar liñas de pase a un fenómeno colectivo que a unha homenaxe individual. Como exemplo, para unha cata na Feira do viño de Vilachá deste ano, Cris Alcalá, pregoeira desta edición e que ten traballado a tradición oral vinculada á transmisión de coñecementos tradicionais vitivinícolas, propuxo unha cata-homenaxe ás cantareiras cun fío narrativo coherente. Imaxinade tratar de vincular unha cata na Feira do viño de Vilachá á figura dunha autora concreta. Volvendo á imaxe da pandeireta como símbolo da colectividade, para min, as Letras 25 son un gran paso para acabar de poñer as ferreñas no marco. Conectar persoas, asociacións e institucións repensando a nosa identidade nacional dende o colectivo, o popular, a participación na cultura, os coidados e os afectos. Se tivese que escoller un símbolo que represente á Galiza que quero, escollería a pandeireta, coa súa circularidade inclusiva e as súas ferreñas disidentes. O noso xeito de estar no mundo globalizado mantendo os nosos trazos comunitarios. Fronte a Spotify, foliadas; fronte o consumo de música individualizado en earpods, a socialización a través da música. Fronte as incertezas dun mundo en procesos de cambios profundos, procurarmos a seguridade circular da pandeireta que nos conecta co pasado levándonos a un futuro posible.