Mentres eles miran a onda... reivindicación poética do cotián

Hai unha sabedoría antiga no coñecemento íntimo do mundo. Un saber que non se aprende nos libros senón na repetición paciente dos mesmos xestos, día tras día. Mentres remendaba as súas redes, o mariñeiro de Nazaré respondeu: "O mar é o mesmo para eles que para min. A diferenza é que eles miran a onda, e eu escoito o que di". A súa afirmación encerra toda unha filosofía de resistencia. A idea dunha reivindicación poética do cotián fronte á política do desinterese suxire unha confrontación entre dúas formas de valorar a existencia: a observación do cotián como fenómeno poético, isto é, todo canto celebra o pequeno, o intanxíbel, o aparentemente insignificante fronte á economía política do desinterese. Esquecemento A nosa é unha estrutura que invisibiliza e desvaloriza aquilo que non xera plusvalía, que non é produtivo en termos capitalistas. Aquí, o desinterese non é froito do altruísmo. Máis ben é unha especie de indiferenza sistémica pois o que non lle serve ao mercado ou ben se marxina ou ben se precariza. Iso si, ata que consiga fagocitalo e convertelo nun elemento de consumo máis. Nada novo. A economía do desinterese non ten como obxectivo simplemente conseguir a pasividade dos seus membros senón converterse nun mecanismo invisible que garanta a perpetuación da indiferenza. Funciona case á perfección porque ten do seu lado unha arma letal: o esquecemento. E quen esquece non retén e quen non retén non nomea e logo cobre as lagoas da desmemoria coa desfeita do intento fútil do noso cerebro de facelo máis bonito porque o noso corpo sabe que nada alivia máis que a beleza. Quen esquece non retén e quen non retén non nomea e logo cobre as lagoas da desmemoria coa desfeita do intento fútil do noso cerebro de facelo máis bonito Aí onde o sistema impón o esquecemento, a ollada poética procura un lugar para ser ocupado por quen non adoita ter un espazo xa non no centro senón, tan sequera, na periferia (sempre e cando entendamos que os contornos son menos gorentosos que os núcleos). Resistencia A poética do cotián debe funcionar pois, coma un resorte de resistencia. Debe ser quen de converter o hábito nun espazo sagrado e, en consecuencia, subversivo. Ao tempo que escribo, penso en Eva mentres amasa o pan no seu obradoiro de Cataluña. As mans ásperas dan forma aos moletes. Asume todo o proceso. Seguro que está cansa. Dá e recibe formación sobre cereais, conservación e consistencia. Sempre na procura da sustentabilidade, no reparto equitativo, no equilibrio. O tempo polo cal se rexe Eva é o do lévedo, o dos paus que arden, o da chuvia que non vén cando é preciso regar o trigo ou o da furgoneta escangallada que non pode saír facer o reparto. Nin fabular, nin romantizar. A velocidade na súa vida existe, non obstante, non como unha ferramenta de domeación. Ela elabora o pan e distribúe o tempo. Tamén o sufre, por suposto. Pero é consciente del. Recoñece o valor intrínseco do non monetizable porque non conseguiron privatizarlle a ollada. Por iso sabe celebrar o imperfecto, desfrutar do ocio non viciado polo consumo, practicar a lentitude deliberada e desafiar a lóxica do "time is money". Sabedoría A ollada que rescata o valor dos afectos, o sensorial e simbólico da vida diaria, oponse á lóxica utilitarista que nos consome a enerxía, o desexo e o tempo. Que nos queda, pois? Procurar a beleza cotiá e erguer con ela unha trincheira. Convertela nunha catapulta que lance pedras contra a política do desinterese, ou ao do cansazo dirixido ou a da dor adormecida. Este parece ser un bo recurso para sobrevivir nun lugar no que nos afanamos en mirar a onda pero non en escoitar o que nos di. Que tire pedras, a catapulta, como o mozo que as quenta entre camisola e ventre no poema de Ferrín. Nin mel, nin dátiles, nin leite. Que apunte contra quen nos rouban o sono e o humanismo. Que as colla, se quere, mozo ou moza en Cangas. Que nos axude a arrincar das mans dos miserables o noso lexítimo dereito humano á beleza. Que alguén nos poña vésperas nos ollos. Hai unha sabedoría antiga no coñecemento íntimo do mundo. Un saber que tamén, por suposto, se aprende nos libros e na repetición paciente dos mesmos xestos, día tras día. Mentres, un mariñeiro silencioso aproveita para arranchar o seu barco en Nazaré. Depende das mareas e do vento. Mentres eles miran a onda... eu escoito o que di.