Ferrín, sempre

Hai uns días (o pasado 24 de abril, véspera do 51 aniversario da Revoluçâo dos Cravos, en Portugal), presentáronse en Vigo, nos locais da Asociación Cultural RioLagares, tres libros da editorial Alvarellos nos que se recollen artigos xornalísticos de Xosé Luís Méndez Ferrín escolmados por Fernando Ramallo, profesor de sociolingüística da Universidade de Vigo. Os libros falan de Castelao (Castelao é noso), de Rosalía (Rosalía en familia) e do reino de Suevia e as relacións Galiza-Portugal (Primeiro foi Galicia). Trátase de libros importantes polo que teñen de fixar posición verbo destas dúas personaxes (Rosalía como revolucionaria, Castelao como político republicano oposto as estirpes gobernantes) e mais ese reino do século VI, que disque foi o primeiro de Europa en crear unha monarquía parlamentaria. Para a presentación, Ferrín concedeunos o galano da súa presenza, a modo de gato de Schrödinger, pois, de xeito paradoxal, estivo e non estivo ao mesmo tempo. Xosé Luís Méndez Farrín constitúe un dos activos culturais do país; un mestre das letras, renovador da lírica e anovador na prosa Non estivo presente de xeito corpóreo, pois a súa idade provecta e as sucesivas quebras na saúde non aconsellan que se prodigue en actos públicos que forcen a súa vontade, que lle resulten incómodos. Acontécenos a todos, cando imos cumprindo primaveras e gañando en carencias físicas. Por iso entendín e mesmo defendín que non estivese. Trátase dunha cuestión de dignidade e de respecto. Dende aquí animo a aqueles que o acosan a diario cos máis variados requirimentos, que, se en realidade lle teñen afecto, o deixen en paz. Malia non estar presente de corpo, si o estivo de dous xeitos diferenciados. Primeiro, na mente de todos nós, os que asistimos ao acto de presentación, cando nos referiamos a el e os seus escritos co respecto que merece un mestre das letras, renovador da lírica e anovador na prosa. Tamén estivo, e isto foi un agasallo inesperado, de xeito virtual, pois, por intermedio do editor Henrique Alvarellos e do prologuista e compilador de textos Fernando Ramallo, accedeu a gravar un pequeno vídeo nunha cafetaría que frecuenta. Alí, neses sete minutos e tal, agradeceunos a presenza no acto e pasou a partillar con nós os conceptos-chave arredor das súas ideas sobre Rosalía de Castro (a quen chegou a facer filla de Gerard de Nerval), Castelao (do que denunciou como no seu día fixera en esgrevio poema satírico Celso Emilio Ferreiro, a apropiación indebida que del fan os non republicanos), e do reino que ergueron os suevos na Gallaecia Romana no século V, se cadra o primeiro reino da Europa medieval, que serviu para forxar a nosa nación diferenciada, pasando despois a facer algunhas consideracións arredor das agora tristes relacións entre Galicia e Portugal, que é a historia dun desencontro recorrente. Referente da literatura galega Coido que non estarei errado se digo que Xosé Luís Méndez Farrín constitúe un dos activos culturais do país. A palabra activo adquire aquí un sentido duplo: a) o de estar el en activo, contribuíndo cada semana ás páxinas do xornal Faro de Vigo e b) como ben que constitúe un patrimonio, neste caso humano. Esta dupla condición vai acompañada cun innegábel valor como referente da literatura galega, quer na poesía, quer na narrativa, ou aínda no ensaio. Paréceme a min que calquera cun pouco de sensibilidade polas letras non poderá negar esa dupla condición a Ferrín. Mais o país, por razóns que sería prolixo enumerar, é na súa meirande parte da estirpe de Caín e daquela dividido nas súas fobias, moitas veces de orixe político (unha visión distinta do proxecto de país ou aínda dos procesos para acadar ese país soñado), de carácter persoal (animadversión visceral) ou aínda de carácter institucional (pola traxectoria de tal ou cal persoeiro nas institucións do país). Esa ruindade, sen ser exclusiva, é eiva de comportamento frecuente na nosa sociedade e aliméntase agora dunha tendencia global, a do sectarismo sen límite, a da ignominia como norma, a da ausencia de empatía e a da substitución de valores de honra, por valores de selva tecnolóxica. Non se entende de xeito racional que un dos máximos referentes vivos da literatura galega contemporánea non teña recibido aínda o merecido recoñecemento nacional. Só unha cambada de pequenos mequetrefes sen raíces, os mesmos que perpetraron a apropiación indebida de Castelao, expandiron a idea dunha Rosalía lírica e submisa, ou entenden o Reino Suevo como un accidente histórico sen relevancia poden ollar de esguello e non propiciar ese máis que merecido recoñecemento. Espero que tivesen unha boa festa do traballo, que é a festa dos amigos de Ferrín, traballador e solidario como poucos.