Quique Peón reúne máis de mil artistas na cuarta edición do Serán

Até un milleiro de artistas participarán no Serán'04, o IV Encontro Galego de Cultura Popular: baile e música tradicional, que comezou onte na Cidade da Cultura e que estende as súas actividades até mañá. Baixo a dirección artística de Quique Peón, esta edición do encontro adquire unha especial relevancia no ano en que a Real Academia Galega dedica o Día das Letras Galegas á poesía popular oral e ás cantareiras e pandeireteiras. "En realidade hai dúas cousas diferentes", declara Peón en conversa con Nós Diario."Por un lado está ese recoñecemento pioneiro da Academia. Pero tamén temos moi presente que se está tramitando a declaración de Ben de Interese Cultural para a música e o baile tradicionais, e iso é para toda a vida". En realidade, Peón xa lle dedicara a terceira edición do Serán ás pandeireteiras, un instrumento interpretado maioritariamente por mulleres. "Acompañaba os cantos nas ruadas e nas festas tradicionais, pero foi quedando en desuso tras a Guerra Civil. A partir dos anos 70, os grupos de pandeireteiras foron incorporándose de novo ás agrupacións folclóricas", explica. Ambos acontecementos outórganlle a esta edición unha relevancia singular, polo que Peón decidiu retomar o carácter "total" da primeira edición e elaborar un programa no que, ademais da música e o baile, poderá verse unha exposición dedicada ao traxe tradicional, obradoiros familiares ou un espazo de feira con expositores vencellados á cultura popular: artesáns do tecido, da confección, do calzado, da ourivería, de instrumentos tradicionais, asociacións e federacións, organización de festivais... Ao rescate do espírito da identidade: Oitenteando o noso' "Temos que pensar en grande, porque o merecen o noso país e a nosa cultura. A xente responde, e iso é un reflexo da potencia que temos. Nuns tempos dunha globalización tan invasiva, que sexamos quen de gozar coa nosa propia cultura é algo do que debemos sentirnos orgullosos", subliña Peón. O verxel de Europa A especial significación desta edición levou a Peón a incorporar un gran festival folk -que tivo lugar onte- para xuntar sobre o escenario algúns dos nomes máis destacados do tradi actual: Xabier Díaz & Adufeiras de Salitre, De Ninghures, Xosé Lois Romero & Aliboria, Tres Pesos, xunto a Os Enxebres de San Lázaro nos interludios. Este festival únese ao xa tradicional folclórico -o domingo, a partir da 17 horas-, que desta vez levará ao Gaiás oito agrupacións de música e danza tradicional: Tequexetéldere (A Estrada), Aturuxo (A Coruña), Lembranzas da Ría (Cangas), Arume de Caión (Laracha), Traspés (Vigo), Buxaina (Cedeira), Son D’Aquí (A Coruña), Saíñas (Xove). Peón subliña que, nestas catro edicións "non repetiu ningún dos grupos. É unha proba da gran cantidade e da variedade de agrupacións que temos no país, da fortaleza da música tradicional. E tamén temos que dicir que dunha elevada calidade. As persoas investigadoras da música tradicional europea sempre repiten que a Galiza é un verxel nese aspecto, que a presenza na sociedade e a vitalidade da tradición musical que hai aquí non a hai en ningún outro lugar de Europa". Tecer unha sociedade igualitaria e integradora. Arredor da Tradición Esa presenza faise máis vibrante no gran foliadón que se erixe como o centro do Serán, e que terá lugar esta noite. Centos de intérpretes (gaiteiros, pandeireteiras, grupos de música tradicional...) xúntanse para recuperar ese espírito comunitario que nutre todos e cada un dos seráns que se celebran en calquera recuncho do país e que lle dá sentido a este ritual popular. "E estamos falando soamente do regrado, das actuacións programadas. Pero é que entre o público hai moreas de persoas que bailan ou que tocan algún instrumento, e o traen con eles, e que continúan a festa, ás veces até as cinco da mañá. Existe unha conexión coa terra que fai que todo ese patrimonio estea vivo. E temos que ter en conta que estamos a recupera o hábitat natural da música que é a rúa, as prazas, os lugares onde a xente seencontra. Un lugar, ademais, de convivencia interxeracional". O pasado e o futuro Outras entidades que contan con menos protagonismo noutros festivais pero das que non se esquece o Serán son os coros, que aquí contan cun espazo propio, o Certame de Coros Enxebres -mañá, a partir das 11.30 horas- e no que participarán as Pandeireteiras de XOC (que agrupa intérpretes de Xacarandaina, O Fiadeiro e Cantigas e Agarimos), o Coro Tradicional Xacarandaina, Cantares do Brión, e a Coral De Ruada. "É que non podemos esquecer que os coros históricos foron os primeiros que apostaron pola música tradicional e pola literatura de tradicional oral. Foron pioneiros en pór en valor e dignificar ese inmenso patrimonio que posuímos, e por iso quixen contar con eles desde o principio, desde a primeira edición". Das aldeas aos escenarios: Ao rescate da nosa memoria colectiva con Mercedes Peón Mais Peón emociónase especialmente ao falar das foliadiñas, nas que se xuntan con 12 agrupacións e escolas de música para cantar, tocar e bailar, nas que a cativada é a gran protagonista. "Falamos do gran presente que está a vivir a música tradicional, pero aí está o futuro, e iso temos que coidalo e mimalo". E xustamente para iso o Serán tamén conta cun programa de formación con quince masterclasses ao redor de cuestións peculiares ou moi especializadas de técnica vocal, pandeireta, percusión ou danza. "E contamos cun profesorado formado por grandes profesionais e grandes docentes: Xosé Lois Romero, Felisa Segade, Olga Kirk, Montse Rivera, Luis Prego, Xurxo Fernándes, María Vidal, Serxio Cobos... É curioso, porque tratamos temas moi específicos como, por exemplo, o pandeiro do Ulla, pero menos de 48 horas despois de abrir o prazo para matricularse, esgotáronse as prazas. Volvemos ao mesmo: ese interese é o mellor síntoma da vitalidade da nosa tradición. Mira, arredor de 40.000 persoas, desde nenas e nenos até maiores forman parte de grupos folclóricos galegos. Hoxe vas a calquera concerto de folk e todo o mundo baila: mellor ou peor, un mundo de xente coñece os pasos e distingue os xéneros. Iso antes non pasaba, foi algo que conseguimos entre todos", conclúe con orgullo. "A tradición ten que ser como os pés do horreo: firmes e de boa pedra" Quique Peón ten realizado un exhaustivo traballo de campo con centos de bailes, danzas, melodías e traxes que recuperou. Desde 1982 dirixe o Grupo de Música e Baile Tradicional Xacarandaina e agora tamén o grupo Alxibeira e compaxina a súa faceta de investigador, intérprete e docente no ámbito tradicional coas súas inquietudes creativas. Sobre o momento actual que vive a música galega, Peón cre que é unha mostra máis da vitalidade da nosa cultura. "En todas as culturas ten que haber nova creación -que mostra o nervio e a vivacidade- e unha parte máis talibán que garde a esencia da tradición. Porque esta é a que sobrevive por riba d vaivéwns do tempo, a que proporciona unha base para todo o demais. A música tradicional debe ser coma os pés do horreo: ten que ser firme e de boa pedra", afirma.