Dorothé Schubarth

Na nosa galería de retratos de mulleres músicas que teñen ou tiveron unha estreita relación con Galicia non podía faltar Dorothé Schubarth. A figura da etnomusicóloga suíza falecida en 2023 é de sobra coñecida polo labor de recompilación e estudo da música tradicional galega realizado entre 1978 e 1983, que culminaría coa publicación do Cancioneiro Popular Galego, un traballo que destaca por un rigoroso e innovador enfoque metodolóxico, que non só incluía a gravación das músicas senón tamén a transcrición de melodías e letras e o recoñecemento individual das informantes, na súa maioría mulleres, que saían así do anonimato. O seu traballo comportaba, ademais, a clasificación sistemática das melodías e a elaboración de hipóteses sobre as conexións entre as nosas músicas e as do resto da Península e de Europa, método e conceptos, como apunta o musicólogo Sergio de la Ossa, novos entre nós, dada a escasa penetración na altura da musicoloxía europea na Península. Iso, unido a unha crecente influencia da escola antropolóxica estadounidense explicaría, segundo o musicólogo, a escasa repercusión que tivo entón entre nós o seu traballo e o emprego minoritario que fixo das súas músicas o gremio da música tradicional, até un certo reverdecer nos últimos anos. Desde que Schubarth recibiu o Premio da Crítica en 1985, hai que agardar até a década pasada para percibir un máis decidido recoñecemento pola súa figura, con distincións como o Pedrón de Ouro, a mención honorífica dos Premios Martín Códax ou o recoñecemento da plataforma feminista A Sega, no Día das Galegas nas Letras, alén da celebración do Día das Letras Galegas 2025, dedicado á tradición oral popular. Custodia Non coñecín persoalmente a Schubarth, mais o seu legado é unha importante referencia para moitas de nós na procura de elementos comúns á música tradicional e culta que, transmitidos pola tradición oral, conservan intacta a súa beleza orixinaria e seguen a inspirar os nosos proxectos. Hai meses retomamos un deles, iniciado hai xa case dúas décadas co apoio de Antón Santamarina que, xenerosamente, nos fixo chegar entón varios volumes do Cancioneiro Popular. A idea agora era a de celebrar un segundo "Serán galego en Viena" en parcería co Festival ViertelBarok. A sorpresa, retomado o proxecto, foi dar coa noticia transmitida por Sergio de la Ossa, de que fora en Viena onde a colección Schubarth atopou, en 1991, o seu primeiro acubillo. Foi no Phonogrammarchiv, fundado en 1899 no seo da Academia das Ciencias de Austria e especializado na produción e custodia de gravacións científicas. O traballo de Schubarth comportaba a clasificación sistemática das melodías e a elaboración de hipóteses sobre as conexións entre as nosas músicas e as do resto da Península O arquivo conta con gravacións promovidas pola institución e outras que se foron incorporando á súa colección, realizadas baixo certos estándares e do máximo interese documental para os seus fondos. Foi o caso da obra de Schubarth, que se incorporará entre 1990 e 1991 da man de Helga Thiel, colaboradora do arquivo até 1999, por unha idea xurdida a raíz dun encontro do International Council for Traditional Music celebrado no ILGA, en Santiago, en 1990. Tres meses despois do encontro, comezaron a chegar as casetes desde Basilea a Viena, con copias para Schubarth, como marcaba o protocolo, para conservar os orixinais no arquivo. Segundo Thiel, foi o prestixio da musicóloga o que fixo que se atendese o requirimento para a custodia dun material sen vínculo algún coa institución, ademais do feito de que a colección fora xa sistematizada e de que parte das gravacións foran xa publicadas. Nunha comunicación firmada por Thiel en 1992, no Boletín da Sociedade Austríaca de Musicoloxía, destácase que non existía na altura, en ningunha outra rexión española, unha recompilación nin traballo de catalogación de música tradicional tan exhaustivo, laiándose de que ningunha institución pública en España amosara interese por el. Algo de todo isto fíxome pensar na sorte que seguiu o Pergamiño Vindel tras a súa descuberta en 1914. A historia repetíase. Segundo puiden coñecer recentemente a través de Ch. Fennesz-Juhasz, traballadora do Arquivo Sonoro vienés, as casetes orixinais foron devoltas a Schubarth a finais dos noventa, detido o proceso de envorcadura en cinta magnética por falta de medios para manexar tan extenso material, ficando alí só unha pequena fracción del dun total de 140 horas. Por fortuna, o legado de Schubarth está agora a disposición de todas nós no APOI. En setembro renderemos homenaxe a Dorothé e á tradición oral galega, con gratitude á institución que en Viena acolleu o seu legado.