A cultura galega continúa sen arrincar, segundo o Observatorio da Cultura Galega

Un ano de crecemento moderado. O Consello da Cultura Galega (CCG) presentou esta terza feira o Barómetro da cultura galega 2024, documento que mide o estado e a evolución da actividade cultural do país no último ano e que foi elaborado polo Observatorio da Cultura Galega (OCG). A presidenta da institución, Rosario Álvarez, e o responsable do OCG, Håkan Casares Berg, presentaron este informe, que estabelece que “2024 foi un ano de crecemento moderado para a cultura galega” 39% das entidades que compoñen o sistema cultural da Galiza considera que 2024 foi igual que o ano anterior, mentres que 37% afirma que tivo unha evolución mellor ou moito mellor que a experimentada en 2023. Pola contra, 21,9% das entidades enquisadas afirma que a evolución foi peor ou moito peor. A pesar dun contexto xeral positivo, 2024 rexistrou valores inferiores aos anos da recuperación de 2021 e 2022, que foron de crecemento importante. As entidades da cultura prevén que 2025 siga a senda da estabilidade. A evolución, porén, foi diferente segundo os sectores que se analicen. Os museos e as actividades relacionadas co patrimonio, educación cultural, arquitectura, publicidade e deseño e os departamentos de cultura das distintas administracións tiveron un ano claramente mellor que o anterior. Nun segundo chanzo, mais tamén por enriba da media as artes gráficas, as bibliotecas e arquivos, a música e o audiovisual. E por debaixo da media, pero aínda nun plano positivo, sitúanse o teatro, danza, espectáculos e actividades auxiliares das artes escénicas e a edición de libros, publicacións periódicas e actividades relacionadas. Mais tamén hai dúas actividades que se sitúan nun plano claramente negativo, con datos peores que en 2023: as artes visuais (pintura, escultura, fotografía...) e as actividades de comercio de libros e publicacións periódicas que acumulan un par de exercicios en declive. A Xunta presenta, mais unha vez, un Plan de dinamización da lectura Libros e lectura Chama a atención que as persoas enquisadas que responden polas entidades culturais relacionadas co comercio de libros e de publicacións periódicas rexistren os valores máis baixos, en claro contraste co Informe da Consellaría de Cultura, Lingua e Xuventude sobre hábitos lectores e compra de libros na Galiza durante 2024, que a Xunta presentou na segunda feira. Segundo o informe do Goberno galego, 96,7 % dos galegos e das galegas maiores de 14 anos le en calquera formato ou soporte, impreso ou dixital, polo menos unha vez ao trimestre. O documento afirma que 63% dos galegos e das galegas asegura ler habitual ou ocasionalmente libros na nosa lingua. As cifras dadas pola Xunta non só contrastan coas do OCG, senón tamén co último Barómetro de Hábitos de Lectura e Compra de Libros que anualmente publica a Federación de Gremios de Editores do Estado, que desvelaba que só oito de cada cen libros vendidos na Galiza están en galego. O mesmo Barómetro indicaba que só 3,1% das persoas que len na Galiza prefiren facelo en galego, fronte a 96,2% que se inclinan polo castelán como lingua de referencia. Resulta pertinente lembrar que o obxecto do estudo da Xunta foi coñecer a situación actual destes indicadores culturais para axudar a formular e avaliar futuras políticas e plans do Goberno galego para o fomento na lectura. E que, nesta liña, o director xeral de Cultura, Anxo Lourenzo, presentou o pasado mes de marzo un Plan de dinamización da lectura citando o Barómetro de Hábitos de Lectura y Compra de Libros cando recolle que o índice de lectura na Galiza é superior á media estatal, mais sen mencionar as que mesmo documento informa de que menos de 4% da poboación da Galiza prefire ler en galego e que só 6,1% declara que o último libro que leu estaba na lingua propia do país. Bibliotecas públicas: a cultura máis demandada á que lle falta investimento Ingresos e emprego Entre os datos do informe do OCG destaca que os ingresos subiron para o 37% e permaneceron estábeis para o 35,3%. Pola contra, 8 de cada 10 entidades aseguraron notar un incremento dos prezos e das materias e servizos que precisan. Con todo, as previsións indican que a evolución dos custos se vai moderando e non medra tanto como en anos anteriores, algo que -aínda que o informe non o indique por estar elaborado antes do inicio da guerra comercial iniciada pola administración Trump- podería ficar en entredito cun novo panorama internacional marcado pola nova política arancelaria dos EUA. Tamén se aprecia estabilidade no emprego, aínda que o 12,8% das entidades manifestaron que o ampliaron e o 9,9% se veu abocado a reducilo. Unha tendencia que se confirma é a dificultade para atopar profesionais, e son as artes gráficas, a arquitectura, a publicidade, o deseño e a música as profesións que presentan maiores dificultades. En canto á internacionalización, rexístrase un “lixeiro incremento na porcentaxe de produción dedicada ao mercado internacional", aínda que lonxe das cifras dos anos xacobeos: cómpre esperar para ver se a tendencia se confirma. O que queda constatado é que son os ámbitos do audiovisual e da edición de libros os que en maior medida logran penetrar nos mercados internacionais. Ademais, 24,3% das empresas e entidades do sector cultural realizou en 2024 accións dirixidas a incrementar a produción ou venda fóra do Estado. Na cultura, o peixe grande come ao peixe pequeno Gran parte do impulso vivido en 2024 e o que se agarda para 2025 ten que ver co bo comportamento do sector público e das entidades sen ánimo de lucro, que parecen beneficiarse máis que os profesionais autónomos e as empresas. O sector da cultura representa até 2,5% do PIB galego e 3% dos empregos Tamén, como resulta esperábel, tenden a desenvolverse mellor e a ter mellores expectativas as entidades máis grandes fronte ás pequenas, tanto en termos de emprego como de ingresos. O estudo tamén analiza as subvencións e axudas públicas. En 2024 solicitaron subvencións 46,6% das entidades enquisadas, das que 4,2% non as recibiu. 51,7% das entidades non as solicitou, a cifra máis alta desde que se fai o barómetro, o ano 2021. As entidades máis grandes tamén se benefician en maior medida das axudas públicas: os cruzamentos por facturación e por volume de persoal amosan que foron elas as que maioritariamente solicitaron e obtiveron subvencións en 2024, fronte aos demais segmentos de cada un deses cruzamentos, onde foi máis habitual non facer solicitudes de axudas. Deste modo, por volume de facturación, a porcentaxe de quen pediu e obtivo axudas increméntase conforme o fai o nivel económico, pasando de 35% do tramo máis baixo a 48,8%, do máis alto. Os xestores culturais, igual que nas edicións anteriores, volven suspender a actuación das diferentes administracións. A Administración do Estado recibe unha puntuación de 3,21 puntos; a autonómica, 4,28; e a local (concellos e deputacións provinciais), 4,54. Esta última é a única das tres administracións que mellorou levemente a súa puntuación. En xeral, "o sector cultural considerou claramente mellorábel o apoio prestado polas institucións".