sábado 04/12/21

“Simplemente gallegos”?

Cuatro ensayos sobre la mujer (1971) foi o primeiro libro que lin de Carlos Castilla del Pino. Era estudante de 2º curso universitario e lembro, aínda que de xeito difuso, que aos nosos ouvidos chegara o escándalo do furto da súa cátedra. O seguinte foi Psicoanálisis y marxismo. Moito máis tarde, Teoría de los sentimientos, e, máis recentemente, a longa entrevista realizada por Anna Caballé ao ilustre psiquiatra e escritor. Obra toda ela que me foi de gran proveito e instrución. A última das citadas foi o prólogo da leitura dos dous volumes de memorias que el proprio escrebeu: Pretérito imperfecto (1997) e Casa del Olivo (2004). Tiña ambos desde a súa publicación, mais só foi nestes tempos cando os lin. Gosto moito do xénero memorialístico, de xeito que a leitura destes dous grosos volumes autobiográficos foime moi interesante. A diferenza doutros libros de memorias, que adoitan practicar unha refacción constante, en beneficio do biografado, pro domo sua, nos dous que comento (e que abranxen a práctica totalidade da vida do autor, de 1922 a 1949, o primeiro; de 1949 a 2003, o segundo; faleceu en 2009) chama a atención a carga de veracidade con que o autor se retrata. Non hai edulcoración nen afán de auto-indulxencia; se acaso, unha extrema racionalidade na análise de si e dos demais.

O primeiro dos volumes citados inclúe, cara ao final, un capítulo de 20 páxinas titulado “Intermedio galaico”. Correspóndese co relato dos seis meses (de Febreiro a Agosto de 1947) que o xa doutor botou en Ferrol onde fora destinado como alférez de milicias para culminar o cumprimento do servizo militar. Así resume esta súa estadía forzosa: Me felicito de la ocurrencia de quienes me enviaron como castigo a Ferrol. Pasé seis meses de mi vida espléndidos, descubrí Galicia, traté, aunque con la imprescindible distancia, a aquellos soldados, casi todos campesinos de Orense, que resultaron tan antimilitaristas como yo y que fueron cómplices de mi desidia ante aquella forma de vida, absurda y pueril hasta lo grotesco, que se nos imponía. Come robaliza (sic: referida co nome galego) e admira praias inmensas. Participa da tertulia de Torrente Ballester, coñece con el Compostela; alármao a gran cantidade de tuberculosos. Cando dous anos despois, debe escoller entre A Coruña e Córdoba para dirixir o dispensario de psiquiatría, non o dubida: esta será a eleita. Bótao para atrás defrontar a humidade, a tuberculose... e o idioma da Galiza. Tivera ocasión de atender, como psiquiatra, aldeáns próximos a Ferrol, “hablando un gallego rural cerrado, con la boca entreabierta”, que ollaban o chan. Non os entendía nen os podía diagnosticar. Perguntábase: “¿son esquizofrénicos o simplemente gallegos?”. “¡Desesperante!”, así cualifica a experiencia quen xa tiña acumulada unha moi intensa e penosa ás veces traxectoria profisional. Si, é certo. É un desespero (agora falo eu como leitora galega) verificar, máis unha vez, a incomprensión de preclaras mentes españolas verbo da realidade galega. Aqueles aldeáns eran galegos e, por tanto, precisados, como doentes, de seren atendidos na súa lingua. Así de simples.

“Simplemente gallegos”?
comentarios