martes 22/09/20
CAMILO DE DIOS, GUERRILLEIRO ANTIFRANQUISTA

“O movemento guerrilleiro non tería resistido tantos anos se non for polo apoio dos labregos”

Falamos con Camilo de Dios (Sandiás 1932), un supervivinte da guerrilla galega que esta sexta feira será homenaxeado pola Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña, que o  nomeará Republicano de Honra. “O meu soño sigue sendo a república, a liberdade, a igualdade e a democracia”.

Camilo na actualidade frente a súa casa en Sandiás [CRMH da Coruña]
Camilo na actualidade frente a súa casa en Sandiás [CRMH da Coruña]

- Na sexta feira a Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña noméao Republicano de Honra, en representación do movemento guerrilleiro galego. Que significa isto para vostede?
- Significa un grande honor que non merezo. Porque eu non fun máis que un número máis de todo aquilo, e quizais o máis insignificante de todos, pero xa que son un dos supervivintes, recíboo con moito cariño e moita emoción pensando en toda aquela xente que non puido chegar até aquí, que foi quedando polo camiño. E non soamente o movemento guerrilleiro, que non tería resistido tantos anos se non for polo apoio dos labregos, as súas mulleres, que nos facían a comida, que nos lavaban a roupa, que nos trataban con verdadeiro cariño, puntos de apoio, estafetas de correo e toda unha rede de enlaces e de cousas que grazas a ellas puidemos sobrevivir 10 anos. E todos eles son tan merecentes coma min ou os outros guerrilleiros de todas estas homenaxes. 

- Cre que estas cousas chegan demasiado tarde, que xa levamos case 40 anos de democracia?
- Eu fun homenaxeado polo Ateneo Republicano de Ourense xa hai anos, medalliñas xa me chegan, teño case tantas coma Millán Astray. 

- Vostede foi...
De ti por favor.

- Desculpe. Ti tiñas catro anos nada máis cando estalou a Guerra Civil. Teus pais eran do PCE e xa entraches na resistencia moi noviño. 
- Entrei como punto de apoio da guerrilla, pero unha vez comprometidos tivemos que escapar ao monte para non ser detidos, porque xa detiveran a outra xente. Optamos por esa liña, había tamén un chamamento do partido, as Juventudes Socialistas Unificadas (JSU), ás que pertenciamos, que se incorporaran á loita armada, cun feixe de promesas que non chegaron a fructificar. Dicían que os aliados nos ían axudar e así moitas cousas. E no 48 xa nos demos conta de que ninguén nos ía axudar e de que sós non iamos ser quen de tumbar o franquismo. Eramos conscientes diso, pero queriamos seguir mantendo esa luceciña de loitadores pola república para desestabilizar o réxime desde dentro, para ver se os vencedores nos botaron unha man, pero non houbo maneira. 

Eu creo que o mérito é de toda a xente que tiña ideas republicanas sen glorificar demasiado os partidos, porque alí había un montón de ideoloxías, todos xuntos, sen diferenzas, sen problemas políticos entre nós. Había unha unidade asombrosa e un cariño entre todos.

- A súa nai pertencía tamén á resistencia e a súa casa era un punto de apoio para a guerrilla. 
- Viñan comer os guerrilleiros, comprabámoslle roupa, facíanse enlaces coa cidade, coa organización do Partido, coa JSU, que non estabamos nós sós, que tamén había algún anarquista e algún socialista, que non tiñan organización e botaban a man e estaban con nós. Había mesmo algún home do nacionalismo galego, que eran enlaces, traballadores de fábricas de armas e botaban a man en todo. Eu creo que o mérito é de toda a xente que tiña ideas republicanas sen glorificar demasiado os partidos, porque alí había un montón de ideoloxías, todos xuntos, sen diferenzas, sen problemas políticos entre nós. Había unha unidade asombrosa e un cariño entre todos. Ogallá houbese iso hoxe. 

- Eu teño escoitado que había problemas entre o PCE e os demais. 
- Ben, hóuboos ao final. E para que non os houbera fixéronse dúas agrupacións en Ourense, unha mandada polos socialistas e outra polos comunistas. Os que non pertencían a ningún partido era optativo. E fíxose a federación de guerrillas e estaba comandada por un comunista e por un socialista, que era Marcelino Fernández Villanueva, e o comunista quizais Guillermo Morán. Pero non houbo problemas até o momento que se retiraron os socialistas no 48, é cando o PCE tivo que tomar as rendas de todo o que quedaba. 

- Ti a nivel persoal décheste conta no 48 que iso non tiña saído. 
- Si, tiñamos xuntanzas para ver que facer, porque os nosos enlaces foran caendo, tamén con Francia e quedamos illados no monte, e aquilo non tiña saída. Tratamos de saír por Portugal, despois por Madrid, porque a loita xa non tiña sentido. Franco xa trouxera os ingleses, os americanos estaban en Rota e Torrejón, e xa se sabía que non ían axudarnos. 

Sigo estando no PCE. Non encontro outro sitio máis cómodo nin que vaia mellor coas miñas ideas.

- De todas formas, continuaches na guerrilla até 1949, cando fuches detido. 
- Si, foi en marzo.

- Foi nunha batalla. 
Si, sempe era en batallas. Tivemos a sorte de que na provincia de Ourense só houbo un ou dous que se entregaron. Os outros caeron todos en batallas. 

- En 1950 matan ao teu irmán Perfecto e deteñen a túa nai, Carmen Fernández Seguín, con quen coincidiches na cadea. 
- Coincidimos en Alcalá de Henares, pero había un valo polo medio e nunca nos puidemos ver, non nos deixaron comunicarnos nunca. Alí botei cinco anos e logo andiven de turismo polas prisións, ella quedou alí e pasárona a outras, pero nunca pudiemos vernos até que eu saín. 

- En que ano saíches?
- No 58. 

- E como te insertaches na vida en liberdade?
- O partido facilitoume roupa para saír: un traxe, un chapeu, uns zapatos. Saín feito un dandy e buscáronme traballo en Madrid, pero logo trasladeime a Galiza porque a nosa casa estaba intervida, vendérona, venderon as terras, e a familia xuntou os cartos, comprouna nunha subhasta e entón víñenme facer cargo da casa a finais do 58. E logo estiven traballando, fun algo de viaxante...

- Sempre pertenceches ao PCE?
- Sempre, si, e sigo estando. Non encontro outro sitio máis cómodo nin que vaia mellor coas miñas ideas.

- A historia da túa nai, dos teus pais en xeral, é impresionante tamén. 
Os meus pais sufriron moito. Xa no 36 tiveron que fuxir a Portugal. Ela regresou pronto porque se buscaron amizades e tiña dous irmáns na fronteira, e puido regresar pronto, pero meu pai non regresou até o 40, xa moi maliño, e morreu pronto. 

- Do seu irmán Perfecto que nos podes contar?
Estivo sempre con miña nai na guerrilla de Estado Maior, onde se facía a propaganda, de onde saían as ordes. El era máis maior e estaba moito máis preparado ca min, eu nacín labrego e gustábame coma as toupeiras furgar na terra. El era máis de libros, era xefe da agrupación, comisario político, secretario do Partido, etc. 

- Tamén é un orgullo para vostede, que a súa nai é unha das principais mulleres da resistencia.
- Ela como guerrilleira non, non participou en nada, máis que en facer propaganda, facer cuartillas e preparalas. Pero -e non é porque fora miña nai´- foi moi valente. 

comentarios