domingo 31.05.2020
Imaxes inéditas dos 50

Memoria filmada do galeguismo do interior

Daniel Calzado Poceiro, galeguista, fora alcalde de Tomiño na II República. Exiliado en Bos Aires, destácase como activista político e cultural. As imaxes, datadas de 1951, 1952, rexístrano de volta en Galiza. Visita a Editorial Galaxia, en Vigo, e ao seu redor atópanse Otero Pedrayo, Ramón Cabanillas, Francisco del Riego, Manuel Gómez Román, Illa Couto.
 

Otero Pedrayo (dereita) con Antón Beiras (con lentes) e o presidente do Centro Galego de Bos Aires Javier Vázquez Iglesias (sentado, con pelo) nun fotograma de 'Rescatada'. Imaxe: cedida.
Otero Pedrayo (dereita) con Antón Beiras (con lentes) e o presidente do Centro Galego de Bos Aires Javier Vázquez Iglesias (sentado, con pelo) nun fotograma de 'Rescatada'. Imaxe: cedida.

gomezroman_paseandoporVigo

O documento é histórico: o galeguismo do interior en movemento. Recuperouno, case o resucitou, Miguel Piñeiro en Rescatada. 68 anos agardando a memoria filmada. Os seus 37 minutos recollen sete secuencias sobre o movemento galeguista, gravadas en 16 milímetros por Alborada Films. Á súa fronte, o oftalmólogo vigués Antón Beiras.

Piñeiro, xenro de Beiras e a pedagoga Antía Cal, atopou o material xa a finais dos 90. Catro latas “bastante deterioradas” contiñan o rastro inaudito da resistencia culturalista que, desde finais dos anos 40, intentaba reorganizar o galeguismo. A restauración dese celuloide, “cuarteado e avinagrado”, demorou anos, explica o director de Rescatada a Sermos Galiza.

As tres primeiras fitas foron facéndose públicas ao longo deste século. A Pelegrinaxe Lírica a Lugares Rosalianos é talvez a máis completa, con textos redactados por Celso Emilio Ferreiro e inscritos sobre o propio celuloide. Doce minutos sobre a cidade de Vigo informan a segunda, esta con banda sonoro a xeito descritivo. A terceira posúe “gran valor etnográfico” e trata das danzas de Aldán, no Morrazo. Pero o lamentábel estado da cuarta e última adiou o rescate.

Xaimeillaegomezromanengalaxia

“Era un material desafiuzado. Avinagrado, deshidratado. Nin con lavados conseguiamos refacelo. Tocabas os fotogramas e desfacíanse na man. E non sabiamos que imaxes contiña”, relata Piñeiro, “até que un día me deu por revisala fotograma a fotograma, os 17.000”. Cunha mesa de luz en Atlantis Multimedia -a empresa audiovisual do realizador- repasou cada cadriño, cortou os totalmente irrecuperábeis e escaneou o resto. “Así fomos vendo o que había”, di. E o que había era asombroso

As sete secuencias


Ademais da visita do ex alcalde Calzado a Galaxia, Rescatada. 68 anos agardando a memoria filmada inclúe unha homenaxe ao gaiteiro, zanfonista e folclorista Perfecto Feijoo (1858-1935), con intervención de Otero Pedrayo e actuación do Coro da Artística fundado polo propio Feijoo. Actos da Real Academia Galega en honra de Curros Enríquez e Pardo Bazán. Unha intervención de Filgueira Valverde tras un concerto da coral polifónica de Pontevedra. O ingreso na Academia do arquitecto Manuel Gómez Román. Un xantar para os membros do Centro Galego de Bos Aires que visitaban Vigo e en que falan Valentín Paz Andrade e Sebastián Martínez Risco.

ruadevigo

Mais a peza central “e máis substanciosa” dedícaa Alborada Films a Gómez Román. “É un documental sobre o seu traballo no estudo. Sae nas obras e con canteiros, percorrendo Vigo a pé ou en tranvía, ou asistindo á colocación do ramo nalgunha das súas obras”, explica o comunicado de difusión de Rescatada. Todos os rexistros son de 1951, 1952. E beneficiáronse doutro achado de Piñeiro: un sobre cun guión descritivo e de ordenación das imaxes. O que non apareceu foi a banda de son.

Porque a empresa de Alborada Films tiña como obxectivo o exilio. “Eran un contra NODO destinado á cultura galega no exilio”, afirma a nota mencionada. Baixo o mando e a produción de Antón Beiras -“un fotógrafo de nivel, afeccionado a todo o que era a imaxe-, Pedro do Pazo e Pedro Piñeiro operaron a cámara de 16 milímetros que testemuñou algunhas das primeiras accións galeguistas na ditadura.

Rescatada. 68 anos agardando a memoria filmada estreouse o pasado 17 de maio no Marco de Vigo. Até o 15 de setembro proxectarase de xeito continuado nunha das salas da planta baixa do museo cos comentarios en off do historiador Xurxo Martínez.

Nota: fotogramas de Rescatada. 68 anos agardando a memoria filmada. De arriba a abaixo, o arquitecto Manuel Gómez Román polas rúas de Vigo; Xaime Illa Couto (de pé) e Gómez Román; unha imaxe de Vigo.

comentarios