sábado 23/10/21
TRADUCIÓN DO SÁNSCRITO

"En Galiza é moi difícil procurar unha boa formación en linguas e culturas da India"

A primeira tradución directa do sánscrito ao galego é obra do profesor da Universidade de Santiago José Virgilio García Trabazo. O Pañcatantra (Rinoceronte Editora, colección Vétera), escrito entre os séculos III e VI a.C., "é un dos textos máis importantes da literatura india", explica García Trabazo vía correo electrónico.

pañcatantra en sánscrito
Imaxe do 'Pañcatantra' en sánscrito.

Amais de nos "méritos literarios" dunha obra con fins didácticos que recolle unha "longa tradición de contos e fábulas de animais", a súa importancia reside na "enorme difusión que tivo fóra da India". Mesmo o infante Afonso, que máis tarde sería o rei Afonso X O Sabio e autor da Cantigas de Santa María, encargou unha tradución "a partir dunha antiga versión árabe, á súa vez tirada dunha versión persa, das primeiras feitas directamente a partir do orixinal sánscrito".

Esta historia de voltas e reviravoltas, habitual nas literaturas clásicas -o Pañcatantra é un dos textos chave do clasicismo literario indio-, favoreceu a súa influencia. "Ensina a arte do goberno ou da política, mais tamén a sabedoría práctica e o coñecemento da diversidade dos caracteres humanos", esténdese o tradutor, "a poesía artística ao servizo dun propósito didáctico foi unha innovación, que tivo éxito e continuidade en toda a literatura mundial".

profesor José Virgilio García Trabazo, tradutor do sánscrito

O primeiro depósito de literatura sánscrita en galego enfrontouse a dous planos de dificultades, relata García Trabazo, "o do contido e o do estilo". O Pañcatantra contén prosa e verso. "A prosa, típica do sánscrito clásico, presenta as dificultades técnicas inherentes a unha lingua de estrutura sintética, con abundancia de composición nominal e preferencia polos períodos longos", explica, "e para facer unha versión galega lexible, o tradutor vese, por exemplo, na obriga de introducir formas verbais, interrupcións ou subordinacións onde o orixinal sánscrito utiliza períodos continuos e con predominio da construción nominal".

Este problema repítese para o tradutor nas partes versificades. Ao que se engade "a enorme polisemia dos termos sánscritos esixe moita atención en determinados contextos á hora de elixir o equivalente axeitado en galego". Pero a ausencia de pontes entre o sánscrito e o galego non ten nada a ver con problemas técnicos. "Ao contrario doutros países europeos, non dispoñemos da especialidade académica da indoloxía e, así, resulta moi difícil procurarse unha boa formación nas linguas e culturas da India e do sur de Asia", considera. No "conxunto ibérico" a situación "non é moito mellor". García Trabazo salienta, con todo, a existencia dalgunhas "boas traducións" ao castelán e "algunhas menos" ao portugués.

O tradutor confía en que o Pañcatantra en galego chegue a unha audiencia "moito máis ampla do que pode parecer a primeira vista". Basea a súa intuición no carácter pioneiro da versión e na súa decisiva influencia "decisiva" no desenvolvemento dos contos en toda Europa. "Mesmo o pensamento de Maquiavelo ten as súas raíces nesta tradición", sinala, antes de concluír: "Pode contar cunha boa acollida en sectores interesados na cultura da India, entre os historiadores do pensamento e da ciencia política".

Imaxe de José Virgilio García Trabazo. Foto cedida.

comentarios