domingo 29.03.2020
XOÁN DOLDÁN, COORDENADOR DO A FONDO DESTA SEMANA

"Máis de 455.000 persoas en Galiza poderían estar en situación de pobreza enerxética"

En Galiza, a pobreza enerxética afecta ao duplo de fogares do que en 2006 e é mesmo causa de mortes. O profesor de Economía, Xoán Doldán, afonda nesta realidade no AFONDO que fai parte do número 130 de Sermos Galiza, esta quinta feira nos quiosques.

"Máis de 455.000 persoas en Galiza poderían estar en situación de pobreza enerxética"

-Que debemos entender por pobreza enerxética?

En xeral aplícase este concepto a aqueles fogares que ou ben son incapaces de facer fronte aos gastos ocasionados polos gastos enerxéticos (luz, calefacción...) ou que deben destinar unha parte excesiva dos seus ingresos a pagar a factura enerxética da vivenda. Aínda que habería que dicir que o concepto ten ido mudando e facéndose menos restritivo que cando comezou a utilizarse.

-Que é o que fai pertinente neste momento abordar esta problemática?

Convén abordala, por unha parte, pola extensión acadada e, por outra, porque fai aflorar outras cuestións máis profundas como a da inseguridade crecente no acceso á enerxía, como ese acceso non é universal e como pode verse reducido en pouco tempo. O problema é máis grave por estarmos ás portas dunha grave crise enerxética mundial, co actual escenario de cénit de extraccións do petróleo convencional e non lonxe para os non convencionais e outras enerxías fósiles que son a base do noso sistema enerxético.

-Como afecta de maneira específica aos fogares galegos?

Segundo o estudo “Pobreza Energética en España. Análisis de Tendencias” a proporción de fogares en Galiza que destinan máis do 10% dos seus ingresos –o que se considera un gasto excesivo –  en consumos de enerxía é dun 18% en 2012, é dicir, serían máis de 455 mil persoas no noso país as que se encontran nesta situación, máis do duplo das que había en 2006.

"Segundo o estudo “Pobreza Energética en España. Análisis de Tendencias” a proporción de fogares en Galiza que destinan máis do 10% dos seus ingresos en consumos de enerxía é dun 18% en 2012"

-Indícase neste A Fondo que a pobreza enerxética é mesmo causa de mortes. En que medida isto acontece en Galiza?

Ese mesmo estudo estima a taxa de mortalidade adicional de inverno atribuíbel á pobreza enerxética polos efectos sobre a sáude. Este indicador permite aproximar o número de mortes prematuras que poderían evitarse nas persoas de idade máis avanzada de non existir vivendas insuficientemente climatizadas no inverno. O promedio anual de mortes por esta causa en Galiza de 1996 a 2011 estaría entre 200 e 800 persoas, dependendo o criterio de cálculo que pode elixir.

-Formulas, no teu artigo para o A Fondo, esta pregunta: "Podemos permitirnos estragar recursos enerxéticos que, usados doutro modo, poderían salvar ou mellorar a vidas das persoas?". A que te refires?

Refírome ao feito de que, dispoñendo de recursos enerxéticos limitados, actuamos como se tivésemos sobreabundancia, de modo que a estragamos de mil modos: fomentando un transporte por estrada moi ineficiente en termos enerxéticos; separando os centros de produción dos de consumo; con planificacións urbanísticas que segmentan o espazo separando os lugares de residencia dos centros de traballo, das zonas comerciais, de servizos ou de lecer e que obrigan a unha mobilidade continua; subvencionando empresas automobilísticas ou aéreas e recortando transporte público; con actuacións municipais que estenden sen control os puntos de alumeado público; coa proliferación de edificios públicos onde ficou asusente a preocupación polo aforro e a eficiencias enerxéticas; coa subvención a empresas intensivas no uso de enerxía; cos consumos enerxéticos superfluos, etc. Utilizada doutro modo, esa enerxía resolvería moitas das situacións de probreza enerxética.

"O promedio anual de mortes por esta causa en Galiza de 1996 a 2011 estaría entre 200 e 800 personas, dependendo o criterio de cálculo que pode elixir."

-Falamos da pobreza enerxética dos fogares galegos. Mais Galiza é pobre enerxeticamente? En Galiza existen recursos enerxéticos suficientes para evitar a carestía enerxética?

Somos pobres se consideramos que non temos recursos enerxéticos propios suficientes para manter a sociedade tal e como está configurada. Porén, existe un potencial en enerxías renovábeis –sobre todo hidráulica e eólica– hoxe amplamente explotado que non debe ser desprezado. Mais isto non elimina a nosa dependencia enerxética, xa que o maior consumo é de carbón, petróleo e gas natural importados. Deberíamos cuestionar o papel de Galiza como fornecedora de enerxía eléctrica e derivados do petróleo para a exportación ao resto do Estado e reformular seriamente os usos e prioridades internos

"Deberíamos cuestionar o papel de Galiza como fornecedora de enerxía eléctrica e derivados do petróleo para a exportación ao resto do Estado"

-Cales serían solucións de acceso democrático á enerxía para familias, aldeas, comunidades de veciños, explotacións agrarias, etc.?

É preciso camiñar para aumentar a capacidade de autoabastecemento de todos eles e ir cara á unha xeración eléctrica distribuída e coa participación directa da poboación. Mais para conseguilo é necesario mudar o actual marco legal que vai en dirección contraria.

 -Como se estrutura este A Fondo? Que contidos centran os artigos?

-Buscouse que o tema da pobreza enerxética en Galiza fose tratada desde diferentes perspectivas. O artigo de Ángela Troitiño mira o tema desde o ámbito xeral da pobreza que existe na sociedade. O de Rosa Mª Regueiro céntrase, sobre todo, na perspectiva da crise económica actual. Miguel Anxo Abraira faino enfrontándoo coa situación enerxética galega. Manuel Casal convídanos a unha reflexión sobre o propio concepto de pobreza enerxética e, finalmente, o meu artigo tenta servir de ponte entre esas perspectivas, destacando a dependencia enerxética nas nosas vidas e a vulnerabilidade na que estamos.

"Xa non é problema duns poucos ou doutros países, nos países desenvolvidos agora é un fenómeno cotiá."

-Sendo unha realidade existente de vello, porque o concepto é actual, e ademais, importado?

Os temas da pobreza, en xeral, tenden a ser considerados problemas de segundo rango pola economía ortodoxa.  Considérase que, co paso do tempo e con fórmulas que favorezan o crecemento económico, a pobreza acabará por desaparecer. Sendo a pobreza enerxética unha das súas manifestacións, tampouco se lle prestou moita atención, a pesar de que a padezan millóns de persoas en todo o mundo desde hai tempo. Desgrazadamente as desigualdades e a exclusión, lonxe de retroceder, aumentaron e a crise ampliou os límites da pobreza. Con menores ingresos reais familiares e cunha elevación considerábel dos prezos da enerxía, o número de familias en pobreza enerxética medrou de forma notábel en países onde antes era máis residual. Xa non é problema duns poucos ou doutros países, nos países desenvolvidos agora é un fenómeno cotiá.

"Máis de 455.000 persoas en Galiza poderían estar en situación de pobreza enerxética"
comentarios